ReportagePoolse Tataren

Poolse moslims laveren door de migratiecrisis: ‘De wereld weet nu tenminste dat wij bestaan’

Journalisten filmen de begrafenis van een ongeboren kind dat stierf in de baarmoeder van zijn moeder aan de Pools-Wit-Russische grens. Beeld Reuters
Journalisten filmen de begrafenis van een ongeboren kind dat stierf in de baarmoeder van zijn moeder aan de Pools-Wit-Russische grens.Beeld Reuters

De vluchtelingencrisis plaatst Poolse Tataren tussen twee vuren. Enerzijds is er angst voor moslimhaat van hun landgenoten, anderzijds zijn er beschuldigingen van verraad door hun geloofsgenoten.

Ekke Overbeek

“Onze voorouders kwamen als vluchtelingen”, vertelt Eugenia Radkiewicz vanaf de minbar (de preekstoel, red) in het houten moskeetje van Bohoniki. Hoe het verhaal precies in elkaar steekt weet de 74-jarige sleutelbewaarster ook niet, maar het is een feit dat in 1679 een groep Tataren uit het oosten in dienst van de Poolse koning enkele dorpen kreeg toegewezen, waaronder Bohoniki. “Ze mochten trouwen als ze de namen van de plaatselijke dames aannamen. Daarom hebben we Poolse achternamen. Maar hun geloof bleven ze trouw.”

In de loop van de tijd bouwden de Poolse Tataren negentien houten gebedshuizen. Nog maar twee staan er in Polen, sinds de communisten in 1945 de huidige, kaarsrechte grens door het gebied trokken. Aan weerszijden zijn katholieke Polen, oosters-orthodoxe Wit-Russen en Tataarse moslims elkaars buren. “We gingen vaak naar Wit-Rusland”, vertelt Radkiewicz met een zangerig Oost-Pools accent, “maar nu zit de grens op slot”.

Een laatste rustplaats

De migratiecrisis aan de grens, die ontstond nadat de Wit-Russische leider Loekasjenko duizenden mensen uit het Midden-Oosten ophaalde en richting Polen stuurde, heeft grote gevolgen voor de kleine Poolse moslimgemeenschap. Tegenover de moskee, aan de andere kant van de dorpsstraat, runt Maciej Szczesnowicz zijn business; ‘het pelgrimshuis’ staat op een tweetalig, Pools en Arabisch bord. Normaal is dit exotische tintje een toeristische trekpleister, maar sinds het uitbreken van de crisis aan de grens – nog geen 10 kilometer van Bohoniki – heeft het dagelijkse leven een grimmige ondertoon gekregen.

Szczesnowicz slaat een map met begrafenisdocumenten open. Als voorzitter van de plaatselijke moslimgemeente nam hij het initiatief om in het grensgebied omgekomen migranten een laatste rustplaats te geven op de ‘mizar’, de Tataarse begraafplaats, even buiten het dorp. “De eerste was een 19-jarige, verdronken in de grensrivier Bug. Zijn familie nam aan de plechtigheid deel via internet.” Hij slaat het volgende document open: “Een anonieme man van ongeveer 30 jaar”. Besneden en dus moslim.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Voor de volgende plechtigheid kwam een man uit Jemen over om zijn broer de laatste eer te bewijzen. Het jongste graf is van een ongeboren kind van 24 weken. De 38-jarige moeder uit Koerdistan werd uitgeput aangetroffen in het bos met een lichaamstemperatuur van 27 graden. Ze kreeg een miskraam en stierf zelf niet veel later.

Voor de piepkleine Tatarengemeenschap – in heel Polen nog geen tweeduizend mensen – zijn de begrafenissen een zware last. Veel bureaucratie en heel veel media. “Ik krijg journalisten van over de hele wereld over de vloer.” Szczesnowicz is zichtbaar vermoeid. “De wereld weet nu tenminste dat we bestaan.” Maar dat is dan ook het enige positieve.

Vrees voor meer incidenten

Het ‘pelgrimshuis’ functioneert als dorpshuis. Op een tafel langs de muur liggen boekjes uitgestald over de islam. In een vitrine hangen kleurige, met gouddraad bestikte gewaden, compleet met tulbanden. Maar de meeste mensen in het dorp zijn katholiek. Dat is geen probleem: “De zaal wordt gebruikt voor eerste communies”.

De Tataren zijn al eeuwen geïntegreerd en geaccepteerd in de Poolse samenleving. Maar zeven jaar geleden werd de moskee in een ander Tataars dorp, 30 kilometer van Bohoniki, beklad met onder andere een tekening van een varken. Szczesnowicz vreest dat de komst van moslimmigranten voor meer incidenten zal zorgen. “Honderd, tweehonderd migranten kunnen we opnemen, maar niet tienduizend. Want dan beginnen mensen te klagen dat immigranten stelen en verkrachten. We willen hier niet hetzelfde krijgen als in Frankrijk, of Duitsland. Moslims die daar al heel lang wonen worden nu scheef aangekeken.”

Vrijgepleit en bekritiseerd

Uit de keuken komt de geur van soep. “Voor het leger”, zegt Szczesnowicz. “Iedere dag brengen we soep naar de soldaten.” En dat is niet de enige trouwbetuiging aan de Poolse staat. Op het hek voor de moskee hangt een groot spandoek: ‘Dank voor jullie dienst en voor het verdedigen van onze grenzen’. Het hangt naast een Poolse vlag-op-gevechtspak en de regerings-hashtag: ‘Als één man achter het Poolse uniform’. De boodschap is duidelijk: wij zijn Polen en staan achter de regering.

Maar wat de Tataren allicht vrijpleit in de ogen van hun landgenoten, levert kritiek op van hun geloofsgenoten. “Het bemoeilijken van de asielprocedure en het terugduwen van mensen naar het prikkeldraad op de grens, staat gelijk aan moord. De begrafenisplechtigheid van het kind had plaats voor de moskee, direct naast het spandoek dat dank betuigt aan de verdedigers van de grens, terwijl in het zaaltje daarnaast giften worden ingezameld voor soldaten die medeschuldig zijn aan de dood van het kind.”

De schrijver van deze woorden is een Poolse Tataar die in Rusland woont. Hij roept op Szczesnowicz door een islamitische sharia-rechtbank te laten veroordelen. “Hij kan een Poetin-man zijn”, zegt Szczesnowicz ongerust. “Ik heb gisteren aangifte gedaan bij de politie.” Nog even een foto voor de krant naast het spandoek voor de moskee? “Nee, ik heb hier al problemen genoeg mee. Ik voel me bedreigd.”

Waar is Eileen (4 jaar)?

Sinds het invallen van de winter proberen minder migranten de Pools-Wit-Russische grens over te steken. Dat betekent niet dat er zich geen tragedies meer voordoen. Op 7 december werd een dode man gevonden met een Nigeriaans paspoort. De dag daarvoor werd een Irakees echtpaar door de Poolse grenswacht terug naar Wit-Rusland gedwongen. Het echtpaar stuurde daarop een noodkreet naar Poolse ngo’s: hun vierjarige dochtertje Eileen was verdwenen. Een andere migrant, die ontsnapte aan de Poolse grenswacht, droeg haar in zijn armen. De Poolse autoriteiten ontkennen het bestaan van Eileen: “Weer zo’n nepverhaal dat zonder enige verificatie een mediahysterie veroorzaakt”, twitterde een regeringswoordvoerder. Ngo’s krijgen geen toestemming het kind te zoeken.

Lees ook:

Berooid en in elkaar geslagen: als weerloze prooi aan beide kanten van de grens

Na dagen zwerven komen uitgeputte migranten uit het bos rond de grens tussen Polen en Wit-Rusland. Daar wacht hun soms hulp. En soms geweld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden