Migratie

Poolse kerk verdeeld over hulp aan migranten. ‘Het doet erg pijn als mensen zeggen dat de kerk vluchtelingen niet helpt’

In de ‘tent van hoop’. Beeld Ekke Overbeek
In de ‘tent van hoop’.Beeld Ekke Overbeek

Ondanks hulppakketten en collectes blijft de hulp van de kerk aan dolende migranten in het grensgebied tussen Polen en Wit-Rusland goeddeels onzichtbaar.

Ekke Overbeek

Issa – Jezus in het Arabisch – stierf vlak bij de Wit-Russische grens. Hij was 24 jaar. Een helikopter van de Poolse grenswacht ontdekte zijn lichaam in staat van ontbinding op 13 oktober. Eind september had hij vanuit Polen een laatste levensteken gestuurd aan zijn familie in Syrië.

De familie vroeg hulporganisaties hem te zoeken. Ze vertelde dat Issa al eerder de grens was overgestoken, uitgeput en ziek in een Pools ziekenhuis belandde, maar daarna was teruggestuurd naar Wit-Rusland. Net als vele andere migranten die afgelopen maanden via de oostgrens de EU probeerden te bereiken.

De hulpkreet ging gepaard met een foto van Issa voor een beeltenis van de Heilige Moeder. Dat maakt indruk in het katholieke Polen. Een moslim kan worden weggezet als bedreiging voor de Poolse identiteit, maar een christen? Waar waren de christelijke waarden waarop de nationalistische regering zich zo gretig beroept? En vooral: waar was de kerk?

Hulpgoederen naar de grenswacht

“Het doet erg pijn als mensen zeggen dat de kerk vluchtelingen niet helpt”, verzucht Agata Papierz bij de liefdadigheidsinstelling van het bisdom Bialystok. “Wij helpen al jaren vluchtelingen.” In de hal hangt de lucht van goedkope schoonmaakmiddelen. Sinds augustus, toen de crisis aan de oostgrens uitbrak, stuurt het bisdom hulpgoederen naar de grenswacht, die ze verdeelt over asielzoekerscentra.

Daarnaast verzorgt het bisdom hulppakketten voor migranten die door de bossen zwerven. “In zo’n pakket zit een thermische deken, water, energierepen, handwarmers”, vertelt Papierz. Tweeduizend van dit soort pakketjes zijn naar de zes grensparochies gestuurd. “Parochianen kunnen ze ophalen bij de pastoor. Dat zijn mensen van daar, die ook in het bos komen. Ze hebben die pakketten in de auto, mochten ze iemand tegenkomen.”

Agata Papierz. Beeld Ekke Overbeek
Agata Papierz.Beeld Ekke Overbeek

Maar de hulp van de kerk steekt bleekjes af bij haar logistieke en financiële mogelijkheden. “We zijn buiten het bisdom niet erg zichtbaar”, geeft Papierz toe. Dat in schril contrast tot wereldlijke hulporganisaties die zelf de bossen intrekken om dolende migranten te bereiken. Het is veelzeggend dat de familie van de Syrische Issa geen hulp zocht bij de kerk, maar bij ngo’s.

Bisschoppen hebben andere opvatting dan meeste priesters

De reden voor die onzichtbaarheid is verdeeldheid binnen de kerk. Deze werd in volle omvang zichtbaar op 8 november, toen de bisschoppenconferentie opriep tot hulp aan migranten: “Ongeacht de omstandigheden waaronder migranten hier komen, hebben ze onze geestelijke en materiële bijstand nodig”. Het katholieke weekblad Tygodnik Powszechny constateerde dat ‘voor het eerst de Poolse kerk zich openlijk tegen de rechtse regering keerde’.

De meeste priesters hebben zich – meestal niet openlijk – achter de regerende conservatief-nationalisten geschaard. Zo schreef twitterpriester Daniel Wachowiak vier dagen nadat het lichaam van Issa was gevonden: “Elke migrant met Jezus vergelijken is modieuze gemakzucht”. En een dag eerder twitterde hij: “Ik verzeker jullie dat de overgrote meerderheid van de priesters degenen steunen die gesteund moeten worden”. Met daaronder drie Poolse vlaggetjes.

Ook de actie van de bisschoppen stuitte op verzet. Tadeusz Isakowicz-Zaleski, een priester die bekend is vanwege zijn liefdadigheidswerk, velde een vernietigend oordeel: “We moeten niet de migranten steunen, maar de grenswacht, de politie, het leger en hun gezinnen”.

Collecte na de mis

Ondanks alle kritiek verordonneerden de bisschoppen een collecte na de mis in alle kerken in heel Polen. Met het geld organiseert Caritas Polska ‘tenten van hoop’. Hier kunnen mensen die migranten willen helpen hulpgoederen ophalen. “Wij helpen helpers helpen”, vat Grzegorz Kowalczuk het idee achter de actie samen. Hijzelf kwam een maand geleden naar Podlipki, een gehucht van houten huisjes in het bos, om het ingezamelde geld om te zetten in concrete hulp aan migranten.

Die zijn minder talrijk sinds de bossen zijn bedekt onder een laagje poedersneeuw. “Bij deze temperaturen overleeft niemand in de buitenlucht”, zegt Kowalczuk voor de ‘tent van hoop’, die oplicht als een kerststal in de winternacht. Binnen staan dozen met hulpgoederen hoog opgetast.

Grzegorz Kowalczuk in  de ‘Tent van Hoop’ Beeld ekke overbeek
Grzegorz Kowalczuk in de ‘Tent van Hoop’Beeld ekke overbeek

Vooralsnog zijn er nog maar twee van dit soort tenten. Een hier in Podlipki en een in Bialowieza, in de grenszone waar geen journalisten of hulpverleners mogen komen. Daar hebben parochianen zelf het voortouw genomen. Op andere plekken is de angst te groot, weet Kowalczuk. “Angst door die hele situatie aan de grens en het dreigende conflict met Wit-Rusland.” Over verdeeldheid binnen de kerk zelf praat hij liever niet. “De Poolse kerk heeft vele gezichten.”

Paus bekritiseert Europese omgang met migranten

Paus Franciscus heeft wederom uitgehaald naar de manier waarop in Europa wordt omgegaan met migranten. Dat deed hij zondag tijdens een bezoek aan het Griekse eiland Lesbos, waar vele duizenden migranten in kampen verblijven.

De paus omschreef de verwaarlozing van migranten als de “schipbreuk van de beschaving”. “In Europa zijn er mensen die volhouden dat het probleem een zaak is die hun niet aangaat.”

Een dag eerder uitte de paus in Athene ook al kritiek op Europa, dat volgens hem een “motor van solidariteit” zou moeten zijn als het gaat om het opnemen van migranten. In plaats daarvan is Europa “geblokkeerd en ongecoördineerd, verscheurd door nationalistisch egoïsme” en wordt er tijd gerekt.

Lees ook:

Hulpverleners aan de Poolse grens bedreigd door gewapende mannen. ‘Ik voelde me opgejaagd wild’

Polen heeft zijn oostgrens afgegrendeld en treedt hard op tegen migranten. Soms worden ook hulpverleners slachtoffer van die harde aanpak.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden