Polen

Pools Hof schuift ombudsman aan de kant

De Poolse Ombudsman Adam Bodnar (r) met zijn plaatsvervanger Stanislaw Trociuk (l).  Beeld EPA
De Poolse Ombudsman Adam Bodnar (r) met zijn plaatsvervanger Stanislaw Trociuk (l).Beeld EPA

De Poolse ombudsman moet stoppen met zijn werk. Hij zou functioneren als een lid van de oppositie.

Het Poolse constitutionele hof heeft donderdag bepaald dat de ombudsman over drie maanden zijn functie moet neerleggen. Het hof deed daarmee precies wat de conservatief-identitaire regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) wilde.

De ombudsman is een van de laatste staatsorganen die nog niet in handen zijn van PiS. In Polen heet de ombudsman ‘woordvoerder voor burgerrechten’ en heeft bevoegdheden om machtsmisbruik door de overheid aan de kaak te stellen, onder meer door namens burgers processen aan te spannen.

Machtsmisbruik is een centraal thema sinds PiS regeert. De partij centraliseerde de macht door het volledige overheidsapparaat te bezetten met partijgetrouwen. Ook de politieke controle over de rechterlijke macht is uitgebreid. Hierover loopt een slepend juridisch conflict met de Europese Commissie. Volgens Brussel breekt de regering in Warschau de rechtsstaat af, door instituties die de machthebbers op de vingers kijken hun bevoegdheden steeds verder in te perken. Dit betreft niet alleen rechtbanken, maar ook media, maatschappelijke organisaties en de ombudsman.

Waken over rechten en vrijheden van burgers

“Het gaat hier om het inperken van de onafhankelijkheid van instituties die deel uitmaken van de scheiding der machten. In de Poolse staat die de regeringspartij aan het bouwen is, is geen ruimte voor een persoon die onafhankelijk van de machthebbers waakt over rechten en vrijheden van burgers”, aldus de vertrekkende ombudsman, Adam Bodnar.

In het najaar liep Bodnars ambtstermijn af. Volgens de grondwet blijft een ombudsman aan tot de beide kamers van het parlement het eens zijn over een opvolger. De grondwet bevordert op die manier het sluiten van compromissen. In de Senaat heeft de oppositie een nipte meerderheid. PiS weigert te zoeken naar een kandidaat die ook voor de oppositie aanvaardbaar is. In plaats daarvan schakelde de partij het Constitutionele Hof in.

Het hof werd direct nadat PiS de macht veroverde in 2015 bezet met partijgetrouwen. Daarmee ontstond een spreekwoordelijke ‘catch 22’. Volgens grondwetexperts was deze overname van het hof ongrondwettelijk, maar zonder onafhankelijk hof kan niemand definitief bepalen of iets ongrondwettelijk is.

Buiten het parlement om

Tot voor kort was het constitutionele hof passief; het maakt geen bezwaar tegen controversiële wetgeving. Maar vorig jaar gebruikte PiS het hof om de netelige kwestie van abortus buiten het parlement om te regelen. In Polen is abortus verboden, maar het verwijderen van dode, of misvormde foetussen was wel toegestaan. In plaats van stemmen over afschaffing van deze uitzondering, speelden PiS-parlementariërs de zaak door naar het hof. Dat bepaalde dat de uitzondering uit de wet moet worden geschrapt.

Ook dit keer zet de regeringspartij het parlement buiten spel. De grondwetsrechters bepaalden dat Bodnar moet verdwijnen, ook als het parlement geen opvolger aanwijst. Bovendien gaven toestemming een commissaris te benoemen in Bodnars plaats zónder instemming van de senaat.

Het vonnis werd geveld door vijf rechters, onder wie twee voormalige PiS-parlementariërs, een rechter die volgens grondwetexperts in strijd met de procedures is benoemd en de voorzitter van het hof, een goede vriendin van PiS-leider Jarosław Kaczyński.

Lees ook:

Polen drijft onafhankelijke media verder in het nauw.

In Polen komt de persvrijheid steeds verder onder druk te staan. Een nieuw wetsvoorstel lijkt onafhankelijke media nu financieel de strot dicht te knijpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden