AnalyseBetrekkingen VS

Pompeo plaatst valstrikken voor Biden op buitenlands gebied

Mike Pompeo  Beeld AFP
Mike PompeoBeeld AFP

De internationale betrekkingen van de VS zijn op het laatste moment op scherp gezet. De nieuwe regering staat voor herstelwerkzaamheden.

Als een specialist in ontmijning, zo behoedzaam zal de nieuwe Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Anthony Blinken internationaal moeten manoeuvreren. Blinkens voorganger Mike Pompeo heeft op het einde van zijn termijn een hele reeks obstakels en valstrikken geplaatst in de buitenlandse betrekkingen van de Verenigde Staten.

Van Cuba tot Iran en van Jemen tot Taiwan heeft Pompeo de afgelopen weken nieuwe sancties, veroordelingen en beperkingen ingesteld. Het is niet duidelijk of vertrekkend president Donald Trump betrokken is bij deze tactiek van de verschroeide aarde, hij lijkt zich weinig meer te bemoeien met de rest van de wereld. Waarnemers van de Amerikaanse politiek wijzen erop dat Pompeo zelf de mogelijkheid openhoudt om over vier jaar een gooi te doen naar het hoogste ambt.

Blinken, die onder Trumps voorganger Barack Obama belangrijke posities bekleedde op het gebied van buitenlandse zaken en nationale veiligheid, staat straks voor de taak om wereldwijd verstoorde relaties te herstellen. Op sommige plaatsen zal dat een stuk lastiger zijn dan andere. Verschillende Europese leiders hebben al laten weten dat ze zich verheugen op hernieuwde samenwerking met het team van de Democratische president Joe Biden. De vloeiend Frans sprekende Blinken kan in Brussel en andere hoofdsteden een warm welkom verwachten.

Maar elders, zoals in Peking en Teheran, zal de Amerikaanse regering straks voor een moeilijke opgave staan. Daar hebben de Democraten niet vanzelfsprekend een streepje voor, ook vanwege hun nadruk op het naleven van de mensenrechten. De op het laatste moment opgeworpen barricades kunnen het de Amerikaanse diplomaten nog lastig maken.

Druk op China via Taiwan

De relatie China-VS zal ook de komende jaren de wereldorde bepalen, met de nadruk op handel, mensenrechten en regionale macht in Oost-Azië. Onder de vertrekkende regering van president Trump was de relatie tussen de twee grootmachten al verslechterd, maar de afgelopen week is het vuurtje nog wat opgestookt.

Vertrekkend minister van buitenlandse zaken Pompeo kondigde vorige week aan dat de VS voortaan Taiwan als een normaal land zullen behandelen. Dat lijkt logisch, Taiwan functioneert al decennia als een autonome staat met een eigen, democratisch gekozen bestuur.

Maar het is wel opmerkelijk dat de VS deze stap, die tot woedende reacties heeft geleid in Peking, nu zetten. Peking beschouwt Taiwan als een afvallige provincie en sluit gewapend optreden niet uit om het eiland weer onder Chinees bestuur te brengen. Pompeo heeft niet aangekondigd dat de VS Taiwan officieel erkennen.

Voor Blinken en Biden wordt het politiek lastig om de toenadering tot Taiwan nog terug te draaien. Dat zou binnenslands als een knieval voor Peking worden gezien.  

De vertrekkende Amerikaanse regering heeft meer anti-China maatregelen genomen. Zo zijn meer dan tien bedrijven op een zwarte lijst gezet, waardoor ze zijn uitgesloten van handel met de VS. Het gaat onder meer om Xiaomi, een van de grootste producenten van mobiele telefoons ter wereld, die volgens Washington banden heeft met het Chinese leger. 

Ook oliemaatschappij Cnooc is op de zwarte lijst gezet, omdat het bedrijf actief is in de Zuid-Chinese Zee. In dat gebied breidt China zijn invloed uit, ten koste van landen als Vietnam en de Filippijnen. Tegen telecombedrijf Huawei worden naar verwachting ook nog maatregelen genomen. 

Nog meer sancties tegen Iran

De lange lijst van maatregelen tegen Iran is afgelopen vrijdag ook nog wat uitgebreid. Het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken stelde nieuwe sancties in tegen oliemaatschappijen uit China en de Verenigde Arabische Emiraten, omdat ze gehandeld hebben met dat land. Ook tegen een oliemaatschappij uit Iran zelf zijn verdergaande sancties afgekondigd.

Minister Pompeo trof bovendien maatregelen tegen iedereen die bepaalde grondstoffen verkoopt aan Iran. Het gaat dan onder meer om staal en aluminium, metalen die toegepast kunnen worden in de nucleaire industrie. De VS stapten onder president Trump uit een internationaal akkoord dat de nucleaire plannen van Iran moet inperken. 

Biden heeft gezegd dat hij werk wil maken van een nieuw akkoord. Maar hij zal niet direct willen beginnen met concessies doen, in de vorm van het verlichten van sancties. 

Pompeo heeft Iran ook beschuldigd van ‘banden met Al-Qaida’. Dat lijkt vergezocht, want het sjiitische regime in Teheran is ideologisch juist een tegenstander van soennitische jihadisten als die van Al-Qaida.

Terrorisme in Cuba en Jemen 

Minister Pompeo verklaarde Cuba vorige week tot ‘staatssponsor van terrorisme’, wat verdere besprekingen met het eiland moeilijk zal maken. De Amerikaanse betrekkingen met Cuba, die onder president Barack Obama waren hersteld, zijn de afgelopen jaren al verslechterd. 

Ook met Cuba willen Biden en Blinken weer in gesprek komen, maar kersverse maatregelen terugdraaien komt niet geloofwaardig over.  

De Houthi-rebellen in Jemen zijn door de VS op de lijst van terroristische organisaties geplaatst. Dat maakt volgens de Verenigde Naties en mensenrechtenorganisaties hulp aan de bevolking van dat land alleen maar lastiger. Jemen is al jaren verwikkeld in een burgeroorlog tussen de rebellen en de regering, die gesteund wordt door Saudi-Arabië.

Met de Europese Unie zijn de relaties de afgelopen jaren niet beter geworden. De Amerikaanse regering heeft gedreigd met nieuwe tarieven tegen met name Franse luxegoederen en drank. Dit als tegenmaatregel na een Franse belasting op digitale activiteiten, die volgens de VS neerkomt op een strafmaatregel voor Amerikaanse techbedrijven zoals Google.

Opvallend: twee landen lijken de wrok van de Amerikanen te ontspringen. Tegen Rusland zijn recent geen nieuwe sancties afgekondigd, ook al was daar geregeld een aanleiding voor te vinden. Het meest recente voorbeeld is de aanhouding van de democratische politicus Aleksej Navalny, zondag bij zijn terugkeer in Moskou.

Ook Noord-Korea is niet geconfronteerd met nieuwe maatregelen, terwijl dat land vorige week nog nieuwe wapens presenteerde tijdens een grote parade in Pyongyang. Van Trumps voornemen tot een akkoord met Noord-Korea is ondanks twee topontmoetingen niets terechtgekomen.

Lees ook: Regionale machten zitten klem tussen de VS en China

De VS, India, Japan en Australië overleggen met elkaar over internationale kwesties. De vraag is of ze een lijn kunnen trekken tegenover China.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden