Angstcampange

Politietruck nr 17 maaide onschuldige burgers neer in de Oegandese hoofdstad, maar een onderzoek blijft uit

Protest tegen de arrestatie van de Oegandese presidentskandidaat Bobi Wine op 18 november vorig jaar. 
 Beeld AFP
Protest tegen de arrestatie van de Oegandese presidentskandidaat Bobi Wine op 18 november vorig jaar.Beeld AFP

President Museveni ontketende vorig jaar een angstcampagne in de aanloop naar de presidentverkiezingen in Oeganda, waarbij veel onschuldige slachtoffers vielen. Hoe ging hij te werk?

Politietruck nr. 17 met kenteken UP5564 rijdt over Kampala Road in de hoofdstad van Oeganda. Het is november vorig jaar, twee maanden voor de presidentsverkiezingen van januari. In de blauwe politiewagen, in de open bak achter de cabine, zitten links vier zwaarbewapende politiemannen en rechts nog eens vier.

Ze schieten in het wilde weg op voorbijgangers en de een na de ander valt dood neer. De regering zegt dat bij het neerslaan van ‘rellen’ vijftig doden vielen, maar uit een reconstructie van de BBC - die vierhonderd video’s van de gebeurtenissen verzamelde - blijkt overduidelijk dat onschuldige passanten in het hoofd, de borst en in de benen werden geschoten.

In de reportage die de Britse omroep over het voorval maakte, is te zien hoe de 28-jarige maaltijdverkoopster Kamuyat Nagobi, moeder van vier kinderen, met een schaal eten in haar hand vlucht voor schoten. De laatste seconden rent ze voor haar leven. Dan treft een kogel haar achterin haar hoofd.

Geraakt in zijn hals en op slag dood

In de minuten daarna sterft op Kampala Road een medewerker van een telefoonwinkel door een schot in de borst. Een jongeman krijgt een kogel in zijn bovenbeen en sterft vier dagen later in het ziekenhuis. Een 72-jarige gepensioneerde accountant wordt geraakt in zijn hals en is op slag dood. De BBC-reconstructie, die deze week werd uitgezonden, maakt duidelijk dat de slachtoffers geen relschoppers waren, maar passanten, op wie vanuit politietruck 17 werd geschoten.

Er waren op dat moment wel rellen elders in de stad en er werd een wegversperring opgeworpen, nadat op die 18de november de razend populaire parlementariër en presidentskandidaat Robert Kyagulanyi, beter bekend onder als reggaezanger Bobi Wine, buiten Kampala voor de zoveelste keer was gearresteerd door veiligheidstroepen. Vicepresident Lina Zedriga van de NUP, de partij van Bobi Wine, bekeek de BBC-reportage en is over de telefoon nog steeds erg emotioneel. “Het was die dagen net alsof we in die verschrikkelijk oorlog in Somalië zaten, maar dit was Oeganda. Veiligheidstroepen hebben in november veel meer dan vijftig mensen gedood.”

Dat was volgens haar onderdeel van een angstcampagne van zittend president Yoweri Museveni die, na 35 jaar aan de macht, voor de zesde keer president wilde worden. Bobi Wine vormde een ernstige bedreiging voor zijn positie. Museveni is tot winnaar van de verkiezingen uitgeroepen, maar er zijn ernstige vermoedens van stembusfraude.

Anderen zijn definitief vermist

“Museveni deed er alles aan om aan de macht te blijven. Hij en zijn partij probeerden oppositieleden om te kopen. Ik kreeg 5 miljard Oegandese shilling (1,1 miljoen euro) aangeboden om over te lopen”, zegt Zedriga met diepe minachting in haar stem.

Wie zich niet liet omkopen, liep het risico ontvoerd te worden. “Honderden mensen van de oppositie en van mijn partij zijn verdwenen in de aanloop naar de verkiezingen. Sommigen kwamen terug, vaak na zwaar gemarteld te zijn en anderen zijn definitief vermist, waarschijnlijk in massagraven gegooid.” Zedriga is diep verontwaardigd over de terreur, waar ze zelf ervaring mee heeft. “Mijn man verdween twintig jaar geleden en is nooit meer gevonden.”

De ontvoeringen zijn na de presidentsverkiezingen niet gestopt. “Nog steeds worden mensen door veiligheidstroepen gekidnapt.” Zedriga houdt Museveni's zoon, generaal Muhoozi Kainerugaba, bevelhebber van een elite-eenheid van commando’s, verantwoordelijk. Hij kreeg van de president de opdracht om een einde te maken aan de protesten tegen de arrestatie van Bobi Wine. “Het gevolg was een geweldspiraal. Deze zoon wordt klaargestoomd om zijn vader als president op te volgen”, waarschuwt Zedriga.

De toon voor de toekomst is gezet

Bobi Wine werd rond de verkiezingen wekenlang zonder rechterlijke bevel onder huisarrest geplaatst door soldaten die zijn huis omsingelden. Een tijdje na de verkiezingen vertrok het leger weer. Nu toert Wine weer door het land. “Overal wordt hij toegejuicht. Hij wordt beschouwd als de echte president van het land.”

Ook na de reconstructie door BBC, bestempelt Museveni de doodgeschoten burgers op Kampala Road nog steeds als terroristen. “Niemand wordt voor deze moorden verantwoordelijk gehouden. De daders lijken onschendbaar.” Zedriga vreest dat de toon voor de toekomst is gezet.

Dat merkten de hoofdredacteur en uitgever van de grootste Oegandese krant de Daily Monitor ook. Ze werden deze week door de politie verhoord, omdat zij over de reconstructie van de BBC hadden gepubliceerd. Ze worden verdacht van het publiceren van nepnieuws, smaad en ophitsing.

In een eerdere versie van dit stuk stond dat Lina Zedriga 5 miljoen shilling kreeg aangeboden uit de hoek van het regime-Museveni. Dat is dus: 5 miljard.

Lees ook:

Rellen na arrestatie Bobi Wine in Oeganda

In de Oegandese hoofdstad Kampala is woensdag de vlam in de pan geslagen na de arrestatie van presidentskandidaat Bobi Wine. Maar ook daarbuiten braken rellen uit. Aan de vooravond van de verkiezingen loopt de spanning op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden