Afrika

Politieke crisis bedreigt wankel evenwicht in Somalië

Demonstratie afgelopen vrijdag in de Somalische hoofdstad Mogadishu. Beeld AFP
Demonstratie afgelopen vrijdag in de Somalische hoofdstad Mogadishu.Beeld AFP

Er is een gevaarlijke politieke crisis ontstaan in Somalië over uitgestelde verkiezingen, die het wankele evenwicht in het land kan verstoren. En dat in een regio die toch al in oproer is.

Vier jaar geleden werd de verkiezing van Mohamed Abdullahi Mohamed tot president van Somalië nog uitbundig gevierd door het overgrote deel van de bevolking. Nu wordt hij door bijna evenveel Somaliërs verguisd. De oppositie wil dat Farmajo, zoals Mohameds bijnaam luidt, aftreedt omdat zijn termijn begin februari is verlopen. Volgens de grondwet mag hij nog blijven zitten mits het parlement hem daartoe toestemming geeft. Dat is echter niet gebeurd.

“Verkiezingen in Somalië gaan altijd met enig tumult gepaard maar deze keer is het onderlinge wantrouwen vele malen groter dan ooit te voren”, vat Omar Mahmood van denktank International Crisis Group de precaire situatie samen. “Somaliërs staan erom bekend dat ze door veel en lang praten altijd wel een oplossing weten te vinden voor geschillen. Maar nu is er niet eens een uitweg zichtbaar.” De politieke spanningen liepen vorige week zo hoog op dat een demonstratie tegen Farmajo uitliep op een vuurgevecht waarbij vijf doden vielen.

Clanoudsten kiezen de leden van het parlement

De verkiezingen zijn uitgesteld omdat twee van de vijf deelstaten weigeren mee te werken aan de organisatie van de ingewikkelde stembusgang. Somalië heeft een getrapt kiessysteem, waarbij clanoudsten de leden van het parlement kiezen, terwijl de vijf deelstaten de leden voor de senaat kiezen. Parlement en senaat kiezen dan een president.

Alles in het land, met zo’n tien miljoen inwoners, wordt beheerst door het clansysteem. Opmerkelijk was dat de bebrilde Farmajo, die tientallen jaren in de VS woonde, vier jaar geleden de verkiezingen won met niet alleen de steun van zijn eigen clan maar ook die van andere. De hoop was dat hij een leider zou zijn die de clangeschillen kon overbruggen en een einde zou maken aan de terreur van de jihadistische beweging Al-Shabaab die grote delen van het platteland in handen heeft.

In 1969 kozen Somaliërs voor het laatst rechtstreeks parlementsleden

De belangrijkste taak voor Farmajo was om de provisorische grondwet om te zetten in een permanente constitutie. Daarin zou worden opgenomen dat Somaliërs rechtstreeks parlementsleden kiezen, wat in 1969 voor het laatst was gebeurd. In dat jaar kwam generaal Siad Barre door een staatsgreep aan de macht, en dat was de opmaat voor een dictatuur waar in 1991 met zijn afzetting een eind aan kwam. Daarna verviel het land in chaos, pas in 2007 kwam er weer een nationaal bestuur.

“Farmajo heeft in de afgelopen vier jaar niets gedaan om de grondwet definitief te maken. Toen duidelijk werd dat rechtstreekse verkiezingen niet mogelijk waren vanwege het geweld van Al-Shabaab deed hij er ook niets aan om een raamwerk op te zetten voor de verkiezingen. Sterker nog, hij dwarsboomde die zelfs en zorgde dat de frictie tussen deelstaten en centraal gezag groter werd”, meent Somalië-kenner Matt Bryden van onderzoeksinstituut Sahan.

‘Er moet een bemiddelaar van buitenaf komen om uit deze hachelijke impasse te raken’

Deelstaten zien het optreden van Farmajo als inmenging en schending van de afspraken over de federatie. Er was in 2007 gekozen voor deze bestuursvorm omdat Somalië versplinterd was in clanregio’s die alleen door enige vorm van autonomie tot samenwerking te verleiden waren.

De vraag is wie er nu kan zorgen voor een compromis? “Er moet een bemiddelaar van buitenaf komen om uit deze hachelijke impasse te raken. De VN zouden de meest geëigende autoriteit zijn. Maar zelfs als er op korte termijn een overeenkomst komt, duurt het nog zeker drie maanden voor de verkiezingen kunnen plaatsvinden”, vreest analist Mahmood.

Een lange tijd voor een steeds sneller escalerend conflict. Er is haast geboden bij een oplossing, niet alleen voor het licht ontvlambare Somalië maar voor de hele Hoorn van Afrika-regio, die de laatste tijd met conflicten in en tussen Soedan, Ethiopië en Eritrea toch al zorgelijk in beroering is.

Lees ook:

Zo worden buurlanden in rap tempo betrokken bij de burgeroorlog in het Ethiopische Tigray

De Ethiopische premier Abiy Ahmed is een hervormer, die zich de woede van etnische groepen op de hals heeft gehaald. De conflicten in het land dreigen nu de regio te destabiliseren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden