Rechtsstaat

Polen zegt Europese Hof de wacht aan, en daarmee de Europese Unie

Critici van de Poolse regering verzamelden zich dinsdag voor het Constitutioneel Hof in Warschau. Beeld  Reuters
Critici van de Poolse regering verzamelden zich dinsdag voor het Constitutioneel Hof in Warschau.Beeld Reuters

De nationalistische Poolse regering omarmt de uitspraak van de Poolse rechter die stelt dat uitspraken van het Europese Hof niet bindend zijn.

Het Europese Hof van Justitie heeft bepaald dat Polen op onrechtmatige wijze rechters ‘disciplineert’. Het gaat dan over rechters die kritisch zijn over de groeiende greep van politici op de Poolse rechtbanken.

De nationalistische Poolse regering trekt zich niets aan van deze uitspraak. De Polen zorgden woensdag al voor een eigen vonnis. Het Poolse Constitutionele Hof, gecontroleerd door de regeringspartij, verklaarde dat het Europese Hof niets te zeggen heeft over de manier waarop Polen zijn rechterlijke macht organiseert.

Daarmee erkent Warschau niet langer een van de basisprincipes van de Europese Unie: uitspraken van het Europese Hof zijn bindend voor alle lidstaten. Ombudsman Adam Bodnar noemde dit ‘spelen met vuur’ dat kan leiden tot het vertrek van Polen uit de EU.

Dit is een politiek vonnis, op bestelling van de Europese Commissie

De Poolse premier Mateusz Morawiecki verweet de Europese rechters ‘discriminatie’. “Wij hebben bij het hervormen van de rechtspraak gekozen voor oplossingen die heel veel lijken op en soms identiek zijn aan wat er in andere landen van de EU gebeurt.”

Minister van justitie Zbigniew Ziobro ging nog een stapje verder. Hij beschuldigde de Commissie van ‘een koloniale manier van denken’. Volgens hem loopt het Europese Hof aan de leiband van de Commissie. “Dit is een politiek vonnis, op bestelling van de Europese Commissie.”

Volgens minister Ziobro hoeft Polen zich niets aan te trekken van Europese rechters, omdat die door het Poolse Constitutionele Hof woensdag incompetent zijn verklaard. Daarmee is Polen volgens hem beschermd tegen ‘juridische agressie van de kant van EU-organen’.

De tuchtkamer moet per direct al zijn activiteiten staken

De uitspraak van het EU-Hof van donderdag betrof de zogenaamde Tuchtkamer, opgericht door de regering van Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Deze tuchtkamer straft rechters die – toevallig of niet – kritisch zijn over de ‘hervorming’ van de Poolse rechtbanken door PiS. Volgens het Europese Hof is de tuchtkamer ‘niet beschermd tegen rechtstreekse, of indirecte invloed van de uitvoerende macht’ en moet daarom per direct al zijn activiteiten staken.

Maar de Poolse regering piekert daar dus niet over. Als ze gehoor zou geven aan het Europese vonnis, zou haar hele ‘hervorming’ van de rechterlijke macht op de tocht staan. De Europese rechters spraken zich in de toelichting op hun vonnis namelijk ook uit over de Raad van de Rechtspraak. Dit orgaan is de spil in het hele bouwwerk.

De raad benoemt namelijk niet alleen de leden van de tuchtkamer, maar álle rechters in Polen. Een paar jaar geleden verving de regeringspartij alle leden van de Raad voor de Rechtspraak. Dit terwijl in de Poolse grondwet staat dat politici slechts een deel van de leden mogen benoemen. Volgens het Europese Hof zijn er dan ook ‘gegronde twijfels’ over de onafhankelijkheid van dit orgaan.

Niemand kan een volk regels opleggen

Lidstaten mogen naar eigen inzicht hun rechterlijke macht vormgeven, maar volgens het Europese Hof moet dit gebeuren binnen de grenzen van de EU-verdragen. Het Poolse Constitutionele Hof ging daar woensdag lijnrecht tegenin: “Niemand kan een volk regels opleggen hoe het zijn land moet inrichten.” Dat Europees recht in Polen geldt, ‘betekent niet dat Poolse rechters Europese rechters zijn’.

Het Poolse Constitutionele Hof werd woensdag voorgezeten door een oud-politicus van PiS, Stanisław Piotrowicz, die de veranderingen van de rechterlijke macht door het parlement voerde. Toen hij in 2019 niet herkozen werd als parlementariër, werd hij rechter van het Constitutionele Hof. Als zodanig oordeelde hij woensdag dus over zijn eigen activiteit als politicus.

Lees ook:

Polen treedt de rechtsstaat met voeten, maar de miljarden uit Brussel blijven komen

Publiek geld gaat in Polen naar de regeringspartij en naar haar clientèle. Hetzelfde dreigt te gebeuren met ruim 50 miljard euro uit het Europese Herstelfonds.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden