Rechtsstaat

Polen schort de tuchtkamer tijdelijk op. Een oprechte zet, of een list om miljarden coronasteun veilig te stellen?

Het Hooggerechtshof in Warschau in oktober 2018. Beeld AP
Het Hooggerechtshof in Warschau in oktober 2018.Beeld AP

De controversiële Poolse tuchtkamer moet het werk tijdelijk neerleggen van de hoogste rechter in Warschau. Critici menen dat het een poging is om Brussel te paaien en coronageld veilig te stellen.

Of het een oprechte actie is om de Europese Commissie tegemoet te komen of een list om miljarden coronasteun veilig te stellen, daar zijn de meningen over verdeeld. Maar feit is dat het Poolse Hooggerechtshof het werk van de zogeheten disciplinaire tuchtkamer tijdelijk heeft opgeschort.

Donderdagavond besloot de opperrechter in Warschau om het controversiële instituut in de ban te doen. De tuchtkamer van het Poolse hof zag het licht in 2017 en heeft binnen het Poolse rechtssysteem de macht om rechters te straffen. Vanaf moment één is de disciplinaire kamer echter al omstreden, omdat critici menen dat deze aan de leiband van de conservatief-nationalistische regeringspartij PiS loopt.

De leden van de tuchtkamer zijn rechters die worden gekozen door de nationale raad voor de rechterlijke macht. Die raad wordt op zijn beurt weer samengesteld door het Poolse parlement, waar PiS-politici 193 van de in totaal 460 zetels bekleden. Sinds zijn oprichting kwam de tuchtkamer al meermaals tot besluiten die tot veel controverse leidden in Polen. Zo ontnam het orgaan een rechter die met regelmaat kritiek uit op de regering en de juridische hervormingen zijn immuniteit voor strafvervolging.

Tegen het zere been van Brussel

Dergelijke besluiten zijn ook tegen het zere been van Brussel. Daar eist de Europese Commissie dat Polen iets doet aan de politieke onafhankelijkheid van het instituut. In lijn met die verontwaardiging oordeelde het Europese Hof van Justitie in april vorig jaar dat de Poolse tuchtkamer zijn werk moest opschorten.

Tot nog toe gaf Polen daar geen gehoor aan, waarop de Europese Commissie Warschau een ultimatum stelde. Als de regering in de Poolse hoofdstad niet voor 16 augustus de werking van de tuchtkamer drastisch zou veranderen, dan zou Brussel naar de rechter stappen om Warschau boetes op te leggen.

Aan die eis lijkt het Hooggerechtshof nu gehoor te geven. Het besluit van de hoogste rechter van het land om de tuchtkamer tijdelijk op te schorten, houdt in de praktijk in dat er voorlopig geen nieuwe zaken worden behandeld door de tuchtkamer. Ook zaken die nog lopen, worden op de lange baan geschoven. De verordening geldt totdat Brussel en Warschau hun juridische conflict hebben opgelost, uiterlijk 15 november.

Nóg een juridische strijd

Maar met het besluit zijn de zorgen bij critici nog niet weg. Direct na de uitspraak donderdag klonk uit verschillende hoeken al direct scepsis. Volgens critici is er slechts sprake van uitstel - en geen afstel - om Brussel tijdelijk tegemoet te komen en zo de gemoederen te bedaren.

Op die manier zou de regering in Polen de steun uit het Europese coronaherstelfonds veilig willen stellen. Om aanspraak te maken op de centen uit die schatkist van 750 miljard euro (Polen maakt aanspraak op 23 miljard) moeten landen voldoen aan de zogeheten rechtsstatelijke beginselen, waaronder het garanderen van de onafhankelijke rechtspraak. Critici menen daarom dat Warschau met de opschorting van de tuchtkamer Brussel probeert te paaien om miljarden binnen te slepen.

Parallel aan de zaak rondom de tuchtkamer speelt zich overigens nóg een juridische strijd af tussen Brussel en Warschau. Eind deze maand doet het Poolse Hooggerechtshof uitspraak in een andere zaak waarin de vraag op tafel ligt of het Poolse recht boven het Europese recht gaat. Als het hof in Warschau daartoe besluit, betekent dat een schending van de grondbeginselen van de EU die stellen dat uitspraken van het Europees Hof boven gerechtelijke besluiten van nationale rechters gaan.

Lees ook:

Europees Hof tikt Polen hard op de vingers vanwege de rechtsstaat

Polen moest in april zijn omstreden tuchtkamer voor rechters al sluiten van het Europese Hof in Luxemburg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden