Coronaherstelgeld

Polen krijgt toch coronamiljarden van de EU. ‘Een historische fout’

De Poolse premier Morawiecki en Commissievoorzitter Von der Leyen ontmoetten elkaar vorige maand bij een donorconferentie voor Oekraïne in Warschau.  Beeld ANP / EPA
De Poolse premier Morawiecki en Commissievoorzitter Von der Leyen ontmoetten elkaar vorige maand bij een donorconferentie voor Oekraïne in Warschau.Beeld ANP / EPA

Polen krijgt toch zijn 36 miljard coronaherstelgeld. Het Europees Parlement is verontwaardigd. Dat vindt dat de rechtsstaat niet onderhandelbaar is.

Romana Abels

Het is een historische fout, zeggen zowel de Groenen als de sociaaldemocraten in het Europees Parlement. Ook de liberalen staan op hun achterste benen. De Europese Commissie besloot woensdag dat Polen toch de 36 miljard coronahersteldgeld kan krijgen. Vandaag vertrekt commissievoorzitter Ursula von der Leyen naar Warschau om daar premier Mateusz Morawiecki kond te doen van het nieuws.

Eerder wilde Brussel het geld niet geven, omdat de politiek in Polen op een grove manier de rechtspraak in zijn grip heeft. Maar nu, waarschijnlijk vanwege de situatie in Oekraïne, ligt de zaak plots anders. Polen vangt miljoenen vluchtelingen uit Oekraïne op en werd ook als eerste afgesneden van Russisch gas.

Zeer zeldzaam

Von der Leyen heeft donderdag nog geen cheque in haar handtas. Ze zal Morawiecki vertellen dat hij het geld pas krijgt zodra hij een aantal dingen heeft veranderd aan de tuchtprocedure voor rechters. De verandering moet uit meer bestaan dan het halfzachte beginnetje dat Morawiecki vorige week maakte, toen hij de tuchtkamer afschafte. De commissie wil in totaal vier dingen geregeld zien, onder meer dat ontslagen rechters weer kunnen terugkeren in hun functie.

De Commissie vergaderde woensdagmiddag enige tijd over het besluit. Niet alle 27 commissarissen steunden het. Uiteindelijk kwam het tot een stemming. Daar stemden twee aanwezigen tegen: Frans Timmermans en Margrethe Vestager. Drie andere opponenten – Didier Reynders, Vera Jourova en Ylva Johansson – lieten schriftelijk weten dat ze het er niet mee eens zijn.

Volgens een hoge Europese ambtenaar is het zeer zeldzaam dat twee van de drie leidinggevende vicevoorzitters, Vestager en Timmermans, tegen een commissiebesluit stemmen. Ook is het opvallend dat van de drie commissarissen die een brief stuurden er twee juist over het onderwerp rechtsstaat gaan, namelijk Reynders en Jourova.

‘Hoogte Europese rechtbank, u kunt de boom in’

De bezwaren van de vijf spitsen zich toe op één punt: de voorwaarden die de commissie aan Polen stelt gaan minder ver dan de voorwaarden die de hoogste Europese rechter heeft gesteld aan de Poolse rechtsstaat. “Daarmee zegt de commissie feitelijk: ‘hoogste Europese rechtbank, u kunt de boom in’”, aldus de bron.

Deskundige van de Poolse rechtsstaatJohn Morijn, hoogleraar recht en politiek in de internationale betrekkingen aan de Groningse universiteit, zegt dat het ‘heel zorgelijk’ is dat de Commissie deze stap heeft genomen. “Het ondermijnt hiermee het gezag van het Hof van Justitie. Het doet alsof uitspraken van dat Hof onderhandelbaar zijn”, zegt hij.

Morijn: “Het is bovendien heel tegenstrijdig. De commissie wil graag een gemeenschappelijk front optrekken tegen Poetin, waarmee ze willen uitspreken: ‘wij staan voor de rechtsstaat’. Maar dat doen ze door hun eigen minipoetin tegemoet te komen.”

Morijn mist specifiek in de voorwaarden bepalingen die de Poolse raad voor de rechtspraak aanpakken, die inmiddels duizenden politieke rechters heeft benoemd. Ook zegt hij dat het zorgelijk is dat de commissie geen beperkingen eist met betrekking tot het Poolse constitutioneel tribunaal, dat ‘vol zit met politieke benoemde rechters’. “Als dit ongemoeid blijft, kunnen zij ook als de miljarden al vanuit Brussel zijn overgemaakt, nog zeggen dat de aangebrachte veranderingen ongrondwettelijk zijn.”

Alles doen om dit te voorkomen

Eurocommissaris Paolo Gentiloni stond woensdagmiddag kort de pers te woord na de commissievergadering. Gentiloni wilde eigenlijk praten over het feit dat Kroatië vanaf 1 januari de euro gaat invoeren, maar werd bestookt met vragen over Polen. Uiteindelijk wilde hij alleen kwijt dat de Commissie streng zal toezien op uitvoering van de voorwaarden.

Intussen zint het Europees Parlement op actie. Sophie in ’t Veld zegt dat het parlement ‘alles zal doen’ om te voorkomen dat dit werkelijkheid wordt. In ’t Veld sluit een gang naar de rechter niet uit.

De 26 regeringsleiders in de Europese Raad moeten het besluit van de commissie nog bekrachtigen. Om het door te laten gaan, is een zogenaamde gekwalificeerde meerderheid nodig. Om het besluit van de Commissie tegen te houden moeten ongeveer negen landen tegen stemmen. Er bestaat in het parlement niet veel hoop dat dat aantal wordt gehaald.

Lees ook:

Polen schaft tuchtkamer af om miljarden van de Europese Unie te krijgen

Om weer toegang te krijgen tot Europees geld, schaft Polen een omstreden onderdeel van het justitiële systeem af. Het is de vraag of dit genoeg is voor de Europese Commissie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden