EU-subsidies

Polen is nu zelf de eisende partij bij het Europese Hof

Logo van het Europese Hof.  Beeld Reuters
Logo van het Europese Hof.Beeld Reuters

De lidstaten Polen en Hongarije weigeren te accepteren dat Europees geld voortaan afhankelijk is van de rechtsstaat. Het is immers een bepaling die hun subsidies in gevaar brengt. Maandag bepleitten ze hun zaak voor het Europese Hof in Luxemburg.

“Polen heeft geen vragen over het belang van de rechtsstaat”, zei de vertegenwoordiger van Polen maandagmiddag aan het begin van de tweedaagse zitting bij het Europese Hof van Justitie. Hij kon niet zien hoe op de publieke tribune achter hem, in de rechtszaal in Luxemburg, zo hier en daar wat wenkbrauwen omhoog gingen. Want Polen en de rechtsstaat zijn niet helemaal de beste vrienden. Het land is al verschillende keren door het Europese Hof van Justitie op de vingers getikt, omdat de rechterlijke macht in het land niet onafhankelijk genoeg is.

Vorige week nog bepaalde een regeringsgezinde rechter van het grondwettelijk hof in Warschau dat het Poolse recht boven het EU-recht gaat, iets wat vele duizenden demonstranten in Poolse steden zagen als een directe aanval op de rechtsstaat.

Zo was het een merkwaardige situatie dat juist Polen een zaak bepleit bij het Europese Hof. Maar het moest: dat Hof in Luxemburg is nu eenmaal de plek waar je heen moet als je als EU-lidstaat onoverkomelijke bezwaren hebt tegen de voorwaarde dat de ontvangst van EU-geld voortaan afhankelijk is van de vraag of de rechtsstaat goed functioneert. Dat is zo sinds 1 januari, maar Polen ziet er niets in en Hongarije evenmin.

Conditionaliteitsbeginsel

De twee landen stonden maandag tegenover een zware overmacht aan pleitbezorgers voor de EU-regels. Niet alleen het Europees Parlement en de Europese Raad, op wie de twee landen hun pijlen hadden gericht, waren naar Luxemburg gekomen om te vertellen waarom de regel wèl juist is. Ook tien lidstaten en de Europese Commissie brachten als steun hun juridische mening naar voren.

Het zogenaamde ‘conditionaliteitsbeginsel’ lijkt volgens Polen en Hongarije behoorlijk veel op een soort strafmaatregel. Volgens hen is niet duidelijk wat ‘rechtsstaat’ precies is en wie kan vaststellen dat die in gevaar is. Ze vrezen dat ze nooit meer zeker kunnen zijn dat ze recht hebben op een bepaalde som geld uit Brussel.

Tegenover de volledige bezetting van 27 in rode jurken gestoken rechters - uit ieder EU-land één - deden Polen en Hongarije uit de doeken dat de nieuwe regel hen dwars zit.

Bepaald niet revolutionair

Ook in dat rechtscollege hebben Polen en Hongarije een relatief nadeel: de Hongaarse vertegenwoordiger is nog maar net begonnen – hij werkt er al sinds het najaar, maar werd pas vorige week officieel benoemd.

Wel kon hij de vertegenwoordiger van het Europees Parlement goed verstaan, want die deed zijn bijdrage in het Hongaars. In dertien bijdragen betoogde de rest van Europa dat de Europese burger erop moet kunnen bouwen dat er nu eenmaal regels nodig zijn. “Het conditionaliteitsbeginsel is bepaald niet revolutionair”, zei Luxemburg tegen Polen. “Deze maatregel is bedoeld om het Europese budget te beschermen, niet om lidstaten te straffen.”

De zaak gaat dinsdag verder. Daarna gaat het Hof een nog onbepaald aantal weken in beraad. De Europese Commissie beloofde te wachten met het toepassen van het rechtstaatprincipe tot er een uitspraak ligt, maar volgens het Europees Parlement is dat nergens voor nodig.

Het Europese Hof zal de zaak ‘versneld’ behandelen. Hoe snel dat is, kon een woordvoerder niet zeggen.

Lees ook:

Brussel wil dwangsom voor Polen in ruzie over rechtsstaat

De Europese Commissie wil met een dwangsom afdwingen dat Polen een tuchtcollege voor rechters ontbindt. De commissie heeft het Europees Hof van Justitie, dat Polen in juli opdroeg een eind te maken aan het college, om de maatregel gevraagd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden