Biden en Poetin

Poetin ontmoet zijn vijfde Amerikaanse president, maar zicht op een betere relatie is er niet

Poetin en de presidenten Clinton (2000), George W. Bush (2003), Obama (2013) en Trump (2017). Beeld AFP
Poetin en de presidenten Clinton (2000), George W. Bush (2003), Obama (2013) en Trump (2017).Beeld AFP

Woensdag ontmoeten Joe Biden en Vladimir Poetin elkaar in Genève. Het is de vijfde Amerikaanse president die Poetin in twee decennia tijd de hand schudt, maar de sfeer wordt er niet beter op.

De eerste keer dat George W. Bush zijn Russische evenknie Vladimir Poetin ontmoette, hing er iets moois in de lucht. Na afloop van de top tussen beide presidenten in Slovenië in juni 2001 meende de Amerikaanse oud-president zelfs dat hij ‘een kijkje in de ziel’ van zijn Russische collega kreeg. Terwijl hij hem tijdens een gezamenlijke persconferentie een schalkse en haast verliefde blik toewierp, noemde Bush de destijds 49-jarige Poetin ‘oprecht en betrouwbaar’.

Het was de eerste en laatste keer dat een Amerikaanse president Poetin zulke positieve karaktereigenschappen toedichtte. Van alle vijf bewoners van het Witte Huis die Poetin in ruim twintig jaar meermaals de hand schudde, was zijn band met Bush verreweg het best. Bill Clinton, die Poetin in de nadagen van zijn presidentschap ontmoette, hield er begin deze eeuw al een beeld van de oud-KGB’er op na dat beantwoordde aan het stereotype van Russische leiders door de geschiedenis heen: ‘koud en hard’.

‘Het begin van een constructieve relatie’

Wat dat betreft was Bush een uitzondering. Het waren dan ook tijden waarin Moskou en Washington elkaar nog ‘partner’ noemden en waarin Bush sprak over ‘het begin van een constructieve relatie’. En het bleef niet bij mooie woorden alleen. Slechts vijf maanden na hun eerste ontmoeting was Poetin alweer te gast op de familieranch van Bush in Texas. Het tweetal maakte er afspraken over het inperken van het nucleaire arsenaal en bezocht een middelbare school.

Ook in de jaren daarna voerde die joviale houding op de voorgrond de boventoon tussen Bush en Poetin met als opvallendste hoogtepunt het bezoek van Poetin aan weer een ander buitenhuis van de familie Bush in Maine, waar de twee leiders tochtjes in een speedboot maakten en samen gingen zeevissen. “Geheel toepasselijk was Poetin de enige die wat ving”, memoreert Bush in een boek uit 2014.

De sfeer was amicaal. Er leek geen vuiltje aan de lucht. Maar op de achtergrond begon het na verloop van tijd te pruttelen. Onder meer de uitbreiding van de Navo in 2004 met ex-Sovjetrepublieken zette kwaad bloed in Moskou. Ook de plannen voor het optuigen van militaire verdedigingssystemen in Polen en Tsjechië waren tegen het zere been van het Kremlin.

Die frustratie kwam tot uitbarsting op de veiligheidsconferentie in München in februari 2007. Daar uitte Poetin felle kritiek op wat volgens hem het Amerikaanse monopolie op de mondiale verhoudingen inhield. Hij beschuldigde Washington van het ‘vrijwel ongeremde hypergebruik van geweld’ in de internationale arena waardoor ‘niemand zich veilig voelt’.

Op 10 maart 2011 schudde vicepresident Joe Biden al eens de hand van Vladimir Poetin. Beeld AP
Op 10 maart 2011 schudde vicepresident Joe Biden al eens de hand van Vladimir Poetin.Beeld AP

Tegenwicht

Tegen de tijd dat Bush het stokje in het Witte Huis in 2009 overdroeg aan zijn opvolger Barack Obama, profileerde Moskou zich daarom steeds assertiever op het internationale toneel. Het Kremlin wilde tegenwicht bieden aan de Amerikaanse wereldwijde dominantie. Lichtend voorbeeld van die hervonden Russische zelfverzekerdheid was de kortstondige oorlog met Georgië in augustus 2008, toen Rusland de afvallige Georgische regio Zuid-Ossetië bezette.

Het bleek slechts het begin. In 2014 volgden de annexatie van de Krim en de oorlog in Oost-Oekraïne en weer later de aanwijzingen voor Russische inmenging tijdens de campagne voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016. Zodoende ontstond er een mozaïek aan problemen en struikelblokken waardoor de relatie tussen Moskou en Washington vanaf 2008 danig verslechterde.

Hoewel Obama lange tijd de schijn hoog hield en in 2013 nog stelde dat zijn gesprekken met Poetin ‘constructief’ waren, werd in de vorig jaar gepubliceerde memoires van de Democraat een stuk duidelijker wat hij werkelijk dacht van zijn Russische collega. In zijn boek noemt hij de ‘fysiek onopvallende’ Russische president ‘stoer en doortrapt’, maar bovenal iemand die ‘cliëntelisme, omkoping, afpersing, fraude en sporadisch geweld als legitieme kneepjes van het vak beschouwt’.

Eigenschappen waar Obama’s opvolger ogenschijnlijk minder moeite mee had. Trump deed zo weinig moeite om zijn bewondering voor Poetin onder stoelen of banken te steken, dat tijdens zijn presidentschap constant de vraag boven de markt hing of de Russen compromitterend materiaal over hem in handen hadden.

Poppen aan het dansen

Die geruchten bereikten een hoogtepunt in juli 2018, tijdens de eerste officiële ontmoeting tussen de twee presidenten. In Helsinki kreeg Trump de poppen aan het dansen door tijdens een persconferentie te zeggen dat hij eerder geneigd was Poetin te geloven dan de Amerikaanse inlichtingendiensten over de Russische inmenging bij de verkiezingen. “President Poetin zegt dat Rusland er niet achter zit. Ik zie geen reden waarom dat wel zo zou zijn”.

Dergelijke uitlatingen zal Biden zich woensdag niet laten ontvallen. De Amerikaanse president maakte nooit een geheim van zijn mening over Poetin. Al in 2001, kort na de dweperige ontmoeting van Bush met Poetin, zei de toenmalige senator Biden dat hij Poetin ‘niet vertrouwde’. Tien jaar later, toen beide heren elkaar voor het eerst in levenden lijve ontmoetten, deed hij daar nog een schepje bovenop toen hij naar eigen zeggen tegen Poetin zei: “Ik kijk in uw ogen en volgens mij heeft u geen ziel”. Daarop zou Poetin hebben gelachen en geantwoord: “We begrijpen elkaar”.

Struikelblokken en raakvlakken

Zelden vond een topontmoeting tussen een Amerikaanse en Russische president plaats met zulke lage verwachtingen als die van woensdag tussen Joe Biden en Vladimir Poetin. Volgens Poetin is het doel van de ontmoeting voornamelijk het ‘stabiliseren van een relatie die een zwaar dieptepunt heeft bereikt’. Ook Biden temperde elke hoop op grote doorbraken of werkelijke toenadering al bij voorbaat.

Daarvoor zijn er simpelweg te veel obstakels: de veroordeling van oppositieleider Aleksej Navalny, de oorlog in Oekraïne, de stelselmatige onderdrukking van het maatschappelijk middenveld in Rusland, de burgeroorlog in Syrië, vermoede cyberaanvallen op Amerikaanse overheidsinstanties en Poetins steun aan de Wit-Russische president Aleksander Loekasjenko.

Toch valt er wellicht ook iets te halen, want ondanks alle problemen en conflicten zijn er een paar gebieden waarop de belangen van Moskou en Washington overlappen. Neem het onderwerp klimaat, een topprioriteit van de regering-Biden. Onlangs deed Poetin nog mee aan een door de VS georganiseerde, digitale klimaattop, waarmee de eerste stap richting samenwerking op dat gebied werd gezet.

Ook het vredesproces in Afghanistan en de nucleaire ontwapening van Noord-Korea zijn onderwerpen waarop Washington en Moskou elkaar misschien kunnen vinden. Of die onderwerpen ook werkelijk ter tafel komen, is gezien alle andere hete hangijzers de vraag.

Lees ook:

Ervaren Biden en Poetin straks in Genève dezelfde chemie als Reagan en Gorbatsjov destijds?

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril. Dit keer: de aanstaande ontmoeting tussen Biden en Poetin.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden