Verkiezingen

Petro schrijft geschiedenis als eerste linkse president van Colombia

De winnaar van de presidentsverkiezingen in Colombia Gustavo Petro (met microfoon),  en naast hem zijn running mate en beoogd vicepresident Francia Márquez. Beeld Getty Images
De winnaar van de presidentsverkiezingen in Colombia Gustavo Petro (met microfoon), en naast hem zijn running mate en beoogd vicepresident Francia Márquez.Beeld Getty Images

De zege van Gustavo Petro bij de presidentsverkiezingen in Colombia zorgde voor feest bij zijn aanhangers en paniek bij conservatieve Colombianen.

Edwin Koopman

Ooit nam hij de wapens op tegen de Colombiaanse staat, nu vertegenwoordigt hij die zelf in het hoogste ambt: Gustavo Petro is gekozen tot de eerste linkse president van Colombia. “Wij schrijven geschiedenis”, riep hij zijn uitzinnige aanhang toe. Minstens zo spectaculair is het aantreden van Petro’s running mate Francia Márquez. Zij is niet alleen de eerste zwarte vrouwelijke vice-president van Colombia, maar bovendien milieuactiviste. In een land waar jaarlijks honderden volksleiders en activisten als zij worden vermoord door gewapende bendes is dat een revolutie op zichzelf.

Euforisch herhaalde Petro zijn verkiezingsbeloftes: de strijd tegen armoede, corruptie en geweld, zijn inzet op duurzame energie en vrouwenemancipatie. De 62-jarige econoom en ex-burgemeester haalde net iets meer dan de helft van de stemmen, 3 procentpunt meer dan zijn rivaal Rodolfo Hernández (77), een steenrijke populistische zakenman. Voor Colombia is Petro’s winst ongekend. Terwijl jaren geleden al in vrijwel alle andere landen in de regio links een kans kreeg, won in Colombia steevast de bekende kliek die alles bij het oude wilde laten.

Angst voor links deels verdwenen

Petro’s zege is daarmee een revanche op de geschiedenis. Colombiaanse kiezers waren altijd huiverig voor progressieve kandidaten, die werden geassocieerd met guerrilla en geweld. Áls een linkse politicus al succes had, werd hij vermoord door rechtse doodseskaders. Honderden raadsleden, burgemeesters en zelfs presidentskandidaten lieten het leven. De demobilisatie in 2016 van Colombia’s grootste guerrillabeweging Farc markeerde niet alleen een einde aan een halve eeuw bloedig conflict, met honderdduizenden doden en miljoenen ontheemden. Veel kiezers verloren ook de angst voor links. Het vredesakkoord, een soort blauwdruk voor een democratisch Colombia is nooit behoorlijk uitgevoerd, maar Petro’s programma sluit er naadloos bij aan.

Supporters van de winnaar van de presidentsverkiezingen Gustavo Petro vieren feest in Bucaramanga.  Beeld Getty Images
Supporters van de winnaar van de presidentsverkiezingen Gustavo Petro vieren feest in Bucaramanga.Beeld Getty Images

Conservatieve Colombianen daarentegen zijn in paniek. Petro demobiliseerde al in 1990 maar zij zien hem nog steeds als guerrillero. Ze wantrouwen zijn zure gevit op ‘de elite’, en zijn bang dat hij bedrijven en land gaat onteigenen en van alles en nog wat gaat afpakken. Zijn plan om in fases te stoppen met de olieproductie zou Colombia in de afgrond storten. Hun spookbeeld is buurland Venezuela, dat ten onder ging aan links populisme en ideologisch gemotiveerd wanbeleid. Ruim 1,7 miljoen Venezolanen hebben ze naar hun land zien komen op de vlucht voor crisis en repressie. Dat uitgerekend de Venezolaan Nicolás Maduro als eerste president Petro feliciteerde stemde hen niet erg hoopvol.

Elite ongerust

Petro zelf riep zondagavond op tot eenheid en verzoening en meldde ter geruststelling nog maar eens dat hij “het kapitalisme zal handhaven”. De oppositie nodigde hij uit “om de problemen van Colombia te bespreken”, maar dat stelt niet iedereen gerust. Want gematigd of niet: in een land waar rijkdom en macht zo ongelijk zijn verdeeld als in Colombia en waar aan de top al generaties lang dezelfde achternamen opduiken, zal de elite bij de kleinste inperking van haar privileges al het gevoel krijgen dat ze in Noord-Korea is beland.

Een ander deel van de Colombianen snakt juist naar hervormingen. Petro erft weliswaar een lichte economische groei, maar daarvan profiteren vooral de grote exportbedrijven. De gewone mensen worden alleen maar armer. Was de coronapandemie al een ramp voor het inkomen van straatverkopers en dagloners; de inflatie door de oorlog in Oekraïne maakt levensmiddelen onbetaalbaar. Ongeveer 40 procent van de bevolking leeft in armoede en de werkloosheid groeit. Vooral de jongeren, die vorig jaar nog massaal demonstreerden tegen de ellende, gaven hun stem aan Petro, die armoedeprogramma’s belooft, betere toegang tot onderwijs, en hogere belasting voor de rijken.

Sabotage ligt op de loer

Om dat voor elkaar te krijgen heeft hij nog wat hordes te nemen. Om te beginnen in het Congres waar zijn linkse coalitie nog geen 15 procent van de zetels heeft. Bovendien zullen Petro’s machtige tegenstanders in het bedrijfsleven, het leger en paramilitaire bendes alles doen om uitvoering te saboteren – of hun geld naar het buitenland te brengen. En dan is er nog zijn eigen achterban, waar de hooggespannen verwachtingen zomaar kunnen omslaan in teleurstelling als de beloofde hervormingen te lang duren.

Maar er zijn ook lichtpuntjes. Vertrekkend president Ivan Duque, dé exponent van de gevestigde orde, beloofde een soepele transitie. En zelfs Petro’s politieke aartsvijand, de reactionaire havik en ex-president Álvaro Uribe, leek een hand uit te steken: “Om de democratie te verdedigen is het nodig die te onderschrijven”, twitterde hij: “Gustavo Petro is president.”

Lees ook:

Kiezen de Colombianen voor groene ex-guerrillero Petro of grofgebekte miljonair Hernandez?

Colombia snakt naar verandering. De vraag is alleen: wie mag die in gang zetten, een linkse ex-guerrillero of een populistische multimiljonair?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden