AnalyseSpanningen met China

Pelosi gewoon naar Taiwan, wat Xi en Biden daar ook van vinden

Nanci Pelosi (in het roze) bij aankomst in Taipei. Beeld AP
Nanci Pelosi (in het roze) bij aankomst in Taipei.Beeld AP

De Amerikaanse parlementsvoorzitter Nancy Pelosi is aangekomen in Taiwan. Haar bezoek zet de verhouding tussen China en de VS onder druk. China heeft direct een reeks van militaire oefeningen aangekondigd rond Taiwan.

Gijs Moes

De Chinese autoriteiten waren onaangenaam verrast toen Nancy Pelosi in 1991 met twee collega’s een klein spandoek uitrolde op het Tiananmenplein in Peking. Twee jaar na de bloedig onderdrukte studentenopstand op dat plein drukte de Amerikaanse volksvertegenwoordiger toen haar steun uit voor democratie en mensenrechten.

Dinsdagavond iets voor elf uur lokale tijd kwam Pelosi, inmiddels voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, aan in Taiwan. De 82-jarige politica maakt onderweg van Maleisië naar Zuid-Korea een tussenstop in Taipei, de hoofdstad van het in de praktijk zelfstandige, democratisch bestuurde eiland voor de Chinese kust. Woensdag ontmoet ze daar naar verwachting de Taiwanese president Tsai Ing-wen.

China is dusdanig gepikeerd over het bezoek dat de Amerikaanse ambassadeur in Beijing door de regering is ontboden. De Chinese minister van Buitenlandse Zaken heeft noemt de VS 'de grootste saboteur van de vrede'.

‘Kijk wat ze in Hongkong hebben gedaan’

Veel is veranderd in de tijd sinds Pelosi’s actie in Peking, maar niet haar standpunten. Als het gaat om democratie, mensenrechten en burgerlijke vrijheden is de Democraat al decennia standvastig. Critici verwijten haar alleen voor eigen eer en glorie naar Taiwan te reizen, maar Pelosi’s uitlatingen laten zien dat zij het meent – zeker als het om China gaat.

Natuurlijk spelen er grote economische belangen mee, erkende Pelosi onlangs in een interview met de Amerikaanse nieuwssite Politico, maar die mogen een principieel standpunt volgens haar niet in de weg staan. “Als je niet kan opkomen voor mensenrechten in China vanwege economische belangen, dan verlies je iedere morele autoriteit om je daarover uit te spreken, waar dan ook.”

Voor Pelosi is Taiwan het volgende bastion van vrijheid dat door China onder de voet gelopen dreigt te worden. “Dit gaat terug tot het Tiananmenplein. Ze beloofden ‘een land, twee systemen’, maar kijk wat ze in Hongkong hebben gedaan.” In de voormalige Britse kolonie heeft China, met een nieuwe veiligheidswet, de democratie de nek omgedraaid.

null Beeld

Biden vond het niet verstandig

Eerder heeft Pelosi al een ontmoeting gehad met de Dalai Lama, de boeddhistische leider die is gevlucht uit Tibet, waar Peking de teugels heeft aangehaald. Ze sprak ook haar steun uit voor de Oeigoeren in Xinjiang, die door China keihard worden onderdrukt.

Op al deze punten is de Amerikaanse president Joe Biden, een partijgenoot bovendien, het met haar eens. Toch uitte hij vorige week twijfels over een bezoek van de parlementsvoorzitter aan Taiwan. Dat zou maar olie op het vuur gooien van de toch al gespannen verhouding tussen Peking en Washington. In een lang telefoongesprek met Biden waarschuwde de Chinese leider Xi Jinping hem niet met vuur te spelen.

China heeft direct gereageerd op het bezoek van Pelosi, met de aankondiging van verschillende militaire oefeningen rond Taiwan. Die oefeningen, waarbij met scherp wordt geschoten, zullen plaatsvinden van donderdag tot zondag. Peking beschouwt het eiland als een vanzelfsprekend onderdeel van China, dat ooit weer onder het centrale gezag gebracht moet worden. Militaire middelen zijn daarbij niet uitgesloten en China maakt geregeld duidelijk dat het in staat is tot een invasie.

Toch lijkt de kans klein dat het nu zo ver komt. Pelosi is daarvoor niet belangrijk genoeg, als parlementsvoorzitter. Bovendien kan Xi geen onrust gebruiken in eigen land. Hij hoopt later dit jaar op een partijcongres een derde termijn als president te krijgen, iets wat niet is vertoond sinds de tijden van de grote communistische leider Mao Zedong.

Pelosi: ‘Taiwan moet vrij en veilig blijven’

Nancy Pelosi wil dat Taiwan een vrij en veilig land blijft, zo zei de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden woensdag in Taipei tijdens een persconferentie met president Tsai Ing-wen.

“Hoewel we het ‘één China-beleid’ respecteren, is onze solidariteit met Taiwan nu belangrijker dan ooit. De VS steunen de huidige status quo en willen niet dat de status van Taiwan verandert door militair ingrijpen”, aldus Pelosi.

China is naar aanleiding van het bezoek van Pelosi begonnen met militaire oefeningen die een deel van de economie van Taiwan stilleggen. Zo wordt het zee- en luchtruim geblokkeerd. “De deur staat open voor meer economische samenwerking tussen China en de VS.”

Tsai sloot zich tijdens de persconferentie aan bij de woorden van Pelosi. Zij hoopt ook dat de situatie niet verandert en Taiwan onafhankelijk blijft. “De militaire acties van China zijn een onnodige reactie.”

Een steuntje in de rug

Amerikaanse militairen en analisten verwachten nieuwe schendingen door Chinese vliegtuigen en schepen van het Taiwanese luchtruim en de zeestraat tussen het vasteland en het eiland. De afgelopen dagen zagen zij al verhoogde Chinese militaire activiteit, zowel van de marine als de luchtmacht. In reactie op het bezoek kondigde China dinsdag van donderdag tot zondag ‘belangrijke militaire oefeningen’ aan op zes plekken.

Als die acties verder gaan dan eerder Chinees optreden rond Taiwan, is weer de vraag hoe de Verenigde Staten zullen reageren. Zij erkennen het eiland niet als onafhankelijk land, maar steunen het wel, ook met militaire middelen. De Amerikaanse marine heeft in de afgelopen dagen al verschillende schepen naar de wateren rond Taiwan gestuurd.

Voor de 24 miljoen Taiwanezen kan het bezoek van Pelosi een steuntje in de rug zijn. Dat geldt zeker voor de aanhangers van de huidige president Tsai, een voorstander van meer zelfstandigheid. Het land is in de praktijk autonoom, maar heeft zich nooit onafhankelijk verklaard. Dat zou voor Peking ook reden zijn om direct in te grijpen.

Tsai’s politieke tegenstanders willen een betere relatie met Peking, al willen ook zij niet onder het gezag van de Chinese Communistische Partij leven. Maar voor alle Taiwanezen geldt: de dreiging van militair ingrijpen door Peking bestaat nu eenmaal en dat zal voorlopig zo blijven, wie er ook op bezoek komt.

Lees ook:
Taiwanese minister is bezorgd: ‘We moeten permanent voorbereid zijn op een Chinese invasie’

China streeft naar hereniging met Taiwan, dat in de praktijk zelfstandig is. De Taiwanese minister van buitenlandse zaken Joseph Wu is bezorgd over een mogelijke Chinese invasie.

Taiwan wil klaar zijn voor de strijd, zodat Peking de annexatie niet aandurft

Taiwanezen hebben één ding geleerd van de Russische invasie in Oekraïne: als ze aangevallen worden, zullen ze zichzelf moeten verdedigen. De eilanders moeten volgens deskundigen beter worden voorbereid.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden