AnalyseWuhan-uitbraak

Peking wil openheid over het wuhanvirus, maar de praktijk is lastig voor autoritair China

Mensen buiten een ziekenhuis in Wuhan.Beeld AP

Openheid rond het wuhanvirus is het motto in China, maar de praktijk is lastig. Hoe gaat een autoritaire staat om met onrust onder de bevolking?

Acht Chinese artsen werden op 1 januari in Wuhan opgepakt. Ze hadden via sociale media hun zorgen geuit over een nieuwe vorm van longontsteking in hun stad. De acht werden beschuldigd van het ‘verspreiden van onjuiste informatie op internet’.

De dag voor de arrestatie had China juist de wereldgezondheidsorganisatie WHO op de hoogte gesteld van de virusuitbraak. En ruim een week later werd de bron van de ziektegolf geïdentificeerd: een nieuw virus uit de coronafamilie, vergelijkbaar met dat wat zeventien jaar eerder Sars veroorzaakte.

Wat als de autoriteiten de artsen direct serieus hadden genomen? Dat vraagt Dali L. Yang zich af, een in China geboren politicoloog die is verbonden aan de Universiteit van Chicago. De arrestatie werd breed gemeld in de Chinese media, schrijft Yang op Twitter. ‘Dit had een bangmakend effect op degenen die vroege tekenen zagen van een opkomende epidemie.’ Niemand durfde nog iets te melden.

De geschiedenis herhaalt zich

Minxin Pei, hoogleraar bestuurskunde en China-expert aan Claremont McKenna College in Californië, gaat nog verder. ‘De partij is opnieuw verantwoordelijk voor deze ramp’, schrijft hij in een opiniebijdrage in verschillende Engelstalige kranten in Azië. De geschiedenis herhaalt zich, schrijft Pei. Net als tijdens de Sars-uitbraak probeert Peking de politieke schade te beperken, zelfs als dat ten koste gaat van de volksgezondheid.

‘Om haar autoriteit te handhaven, moet de Chinese Communistische Partij zorgen dat het publiek overtuigd blijft dat alles volgens plan verloopt’, schrijft Pei. De autoriteiten concentreren zich op het toedekken van fouten en vergissingen, in plaats van te doen wat noodzakelijk is. De vergaande controle over sociale media in China maakt dit alleen maar eenvoudiger.

Pei verwijst naar onderzoek waaruit blijkt dat in de eerste dagen van dit jaar wel berichten de ronde deden over de nieuwe ziekte, op de populaire Chinese app WeChat. Na 4 januari werd het ineens stil. Veel gecensureerde berichten bevatten commentaar van Jiang Yanyong, een arts die zeventien jaar geleden aan de bel trok toen Sars uitbrak – en daarvoor werd gestraft. Pas rond 20 januari stond de Chinese censuur weer chats over het nieuwe virus toe.

Het belang van openheid

In de dagelijkse praktijk lieten de lokale autoriteiten steken vallen. Zo organiseerde de stad Wuhan eind december nog een feestelijk banket voor meer dan 40.000 families, om een record te vestigen. Het is niet bekend of iemand in het stadsbestuur geopperd heeft dit feest af te gelasten. Ruim drie weken later konden miljoenen inwoners van Wuhan nog de stad verlaten om elders met hun familie Chinees Nieuwjaar te vieren.

Toch heeft China volgens Jaap van Dissel, directeur van het centrum infectiebestrijding van het RIVM, de uitbraak in grote lijnen goed aangepakt. “Ze hebben in korte tijd geconstateerd dat hier iets nieuws aan de hand was en het virus in kaart gebracht. Ik weet niet of we dat hier sneller hadden gedaan.” Wel beklemtoont hij het belang van openheid in de berichtgeving. “Juist in zo’n situatie kan je de sociale media gebruiken om heel gericht informatie te krijgen.”

Markten met dieren

Openheid is ook in China het motto, officieel in ieder geval. Die boodschap klonk vorige week in Peking en woensdag liet het Hooggerechtshof van China weten dat de acht artsen gewoon hun plicht deden. Als hun berichten op tijd het publiek hadden bereikt, dan was dat volgens de rechter in een verklaring op sociale media een goede zaak geweest. Mensen hadden dan maatregelen kunnen nemen, zoals mondkapjes dragen, goed desinfecteren en markten met dieren vermijden.

De politie van Wuhan krabbelde direct terug. Op het berichtenplatform Weibo liet zij weten dat de artsen alleen ‘lessen en kritiek’ hadden gekregen. Ze zijn niet vastgezet of beboet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden