AnalyseChina

Peking wil meer binnenlandse uitgaven, meer innovatie én meer controle

Containers in de Yangshan-haven van de Chinese stad Shanghai.Beeld Reuters

Een nieuw vijfjarenplan moet China minder afhankelijk maken van export. Ondernemingszin en eigen hoogwaardige technologie moeten daarbij helpen. Maar de partij wil tegelijk grip houden op de koers van bedrijven. Gaat dat samen? 

Een hele lijst met regeltjes ontvingen Chinese kranten en televisiestations. De vergadering van de top van de Communistische Partij begint maandag, en die is niet gediend van ‘geruchten over leiders’ of ‘vergelijkingen tussen de Amerikaanse verkiezingen en China’s politieke systeem’.

De boodschap die media wél mogen brengen gaat over ‘Tweeledige Circulatie’, zoals de partij de strategie om te blijven groeien, genoemd heeft. Het nieuwe vijfjarenplan waar de partijtop zich over buigt draait om het minder afhankelijk worden van buitenlandse vraag.

De sleutel van de strategie is stimulering van de binnenlandse uitgaven. Trump wil dat Peking meer Amerikaanse producten gaat kopen, om het handelsoverschot recht te trekken. Maar dat gaat in hele kleine beetjes en recente cijfers zijn gekleurd door de corona-epidemie. China’s import groeide nog wel, maar die groei zat ‘m vooral in luxe spullen en landbouwproducten. Een groot deel van de oogst mislukte dit jaar door massale overstromingen. China’s export groeide óók, en dat komt omdat andere economieën nog wel last hebben van de corona-epidemie. Bovendien exporteert China veel van de beschermingsmiddelen die ziekenhuizen bijvoorbeeld gebruiken.

Zelf hoogwaardige technologie ontwikkelen

De focus van het nieuwe vijfjarenplan is het opschalen van de Chinese economie. Peking wringt zich in allerlei bochten om zelf hoogwaardige technologie te ontwikkelen. Zo moet het land minder afhankelijk worden van buitenlandse toeleveranciers. Met hen concurreren lukt misschien niet meteen, maar mogelijk wel op langere termijn.

Het systeem dat dit voor elkaar moet krijgen is een combinatie van de openheid en ondernemingszin die Deng Xiaoping predikte, en de door de partij geleide economie van Mao Zedong. Xi Jinping wil de kolossale staatssector niet afslanken zoals experts al jarenlang bepleiten, maar hij wil hem wel concurrerender maken. Tegelijkertijd belooft Peking al jaren ondernemers en hun kleine private bedrijven te steunen.

Grote vraag is nu wat er overblijft van innovatie en ondernemingszin nu Xi eist dat de Communistische Partij centraal staat binnen ieder bedrijf. Partijleden binnen de organisatie kunnen gewicht in de schaal leggen bij het aannemen van werknemers of doen van investeringen. Kunnen ondernemers nog wel zelf de bewegingen van de markt volgen, of doet de partij dat voor ze?

Peking mag ondernemers helpen door de bureaucratie wat te stroomlijnen, maar banken verstrekken hun leningen toch nog liever aan minder risicovolle staatsbedrijven. Gaan de partijvlaggetjes op de bureaus van private bedrijven en de vermelding van Xi Jinpings gedachtegoed in hun statuten daar iets aan veranderen?

In het wilde weg investeren in chipfabrieken

Uitdaging in Xi’s nieuwe vijfjarenplan is de schuldenlast die zwaar leunt op de schouders van lokale overheden en staatsbedrijven. Nu Peking oproept tot de ontwikkeling van een hoogwaardige techsector, investeren lokale overheden in het wilde weg in chipfabrieken. Dit jaar werden in die sector tot 1 september 7021 nieuwe bedrijven opgericht, vorig jaar waren dat er meer dan 10.000. Lokale overheden strooien met land, subsidies en belastingvoordeeltjes en er worden enorme schulden gemaakt terwijl nog maar moet blijken hoe succesvol de sector wordt. De nationale ontwikkelings- en hervormingscommissie waarschuwt: ‘Lokale overheden die semiconductorprojecten steunen, zullen daar ook verantwoordelijk voor worden gehouden. Geen verspilling!’

Er is ruimte voor echte hervormingen. Het economische herstel na de pandemie zit bijvoorbeeld vooral bij de hogere middenklasse. De lagere middenklasse profiteert daar ook van mee, maar China telt honderden miljoenen mensen die nagenoeg geen geld uitgeven en dus nauwelijks meetellen in de economie.

Daar kan Peking op korte termijn iets aan doen door meer schulden te maken. Maar structurele veranderingen zijn nodig: landhervormingen, de opbouw van een sociaal vangnet of het makkelijker maken voor mensen om van een dorp naar een stad te verhuizen en daar te profiteren van zorg en onderwijs. 

Het nieuwe vijfjarenplan wordt in het voorjaar gepresenteerd en aangenomen door het Nationaal Volkscongres.

Lees ook:

Verandert China van grootste vervuiler ter wereld in het braafste jongetje van de klas?

China streeft ernaar om in 2060 klimaatneutraal te zijn, maakte president Xi Jinping eind september bekend tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Hoe realistisch zijn de beloftes van China?

De Chinese economie groeit, maar consumenten blijven voorlopig voorzichtig

Herstel van de Chinese economie valt of staat met het vertrouwen van de consument. Die geeft voorlopig nog even niets uit als dat niet nodig is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden