ReportageOnderwijs

Peking maakt een einde aan excessieve huiswerkdruk én aan een miljardenindustrie

Docent Gilbert Chow Yun-cheung geeft les aan een bijlesinstituut in Hongkong. Beeld South China Morning Post via Getty
Docent Gilbert Chow Yun-cheung geeft les aan een bijlesinstituut in Hongkong.Beeld South China Morning Post via Getty

De bijlesindustrie is een ‘sociaal probleem’, aldus president Xi Jinping. Hij pakt de sector nu aan. Maar dat heeft wel gevolgen: docenten verliezen hun baan en miljoenen ouders weten niet hoe het verder moet met hun zoon of dochter moet.

De dochter van Li Zhehua is net ­begonnen aan de tweede klas van een basisschool in de Chinese miljoenenstad Changsha, in de zuidelijke provincie Hunan. Haar ouders kochten een huis in de stad om haar daar naar school te kunnen sturen. Li betaalde 80.000 yuan (ruim tienduizend euro) vooruit voor extra Engelse lessen aan het taleninstituut Birmy Education. “Een nieuwe taal leren duurt lang. We willen voorkomen dat ze daar later in haar studie veel tijd aan kwijt is”, zegt Li. “Want dat zou ten koste gaan van andere vakken.”

Instituten zoals Birmy hebben van de Chinese overheid opdracht gekregen zich te registreren als non-profitorganisatie. Dat betekent dat ze geen winst meer mogen maken. Ze mogen voortaan ook geen les meer gegeven in het weekend. En de schooldagen worden langer, om ouders ’s middags te ontlasten. Het zijn enkele maatregelen uit een hele reeks regels die een eind moeten maken aan de ‘excessieve’ huiswerkdruk.

Gigantische competitie

Die druk komt door de gigantische competitie. Omdat Chinezen jarenlang maar één kind mochten krijgen, is de samenleving daarop ingericht. Ouders rekenen voor hun oudedagsvoorziening nog altijd deels op hun kind. Maar als dat kind later een ­goede baan wil, heeft het een diploma nodig van een goede universiteit. En op een goede universiteit kom je alleen als je een hoge score krijgt op je gaokao, het allesbepalende toelatingsexamen.

Zelfs op middelbare scholen is er alleen plek voor de beste leerlingen. De helft van de Chinese jeugd blijft steken bij middle school en gaat op vijftienjarige leeftijd aan het werk. “De praktijkschool is verre van perfect, dus niemand wil zijn kind daarheen sturen”, zegt Jin Mei. Haar zoon is 10 en volgde lessen Chinees, wiskunde, Engels en kunst bij Birmy. Kosten: 50.000 yuan (zo’n 6500 euro). “Dat is een heel grote uitgave, dus het legt grote druk op onze familie.”

Ouders trekken alles uit de kast om van hun ene kind een uitmuntende student te maken. Dat zijn nu eenmaal de verwachtingen, vertelt Li Zhehua aan de telefoon. “Het kan toch niet zo zijn dat alle andere kinderen studeren, maar die van jou niet?” Zijn eigen dochter leerde naast Engels ook schilderen, dansen, zwemmen en badminton.

Hij wil dat zijn dochter mee kan in de veeleisende economie, maar het liefst geeft hij haar een ‘fijne jeugd, met tijd om de wereld te zien’. Zelf begrijpt hij ook wel dat het tegenstrijdig is met de grote ambities, en toch benadrukt hij dat kinderen ‘een geschenk’ zijn. “Ouders die hun kind als investering zien en hoge winst verwachten, zullen teleurgesteld worden.”

Honderd miljard dollar

De Chinese markt voor privé-onderwijs is gigantisch, met een jaarlijkse omzet van honderd miljard dollar. Bijna de helft daarvan komt voor rekening van bijlesinstituten, vooral buiten de steden. Op het platteland, waar de kwaliteit van het onderwijs lager is, wordt dik verdiend aan privé-onderwijs en bijles. Voor openbare scholen is het tegenwoordig onmogelijk om te concurreren met private scholen.

De harde aanpak van Beijing in de marges van het onderwijs past in een bredere trend. De liberalisering is te ver doorgeschoten, vindt de Chinese regering. Die conclusie trok ze ook al in de techsector, waar bedrijven nu moeten voldoen aan strengere regelgeving rondom mededinging en privacy.

Wat nu ook meespeelt, is dat de Com­munistische Partij er zeker van wil zijn dat overal in het onderwijs dezelfde nationalistische doctrines in het lesboek staan. Op last van de partij krijgt het Xi Jinping-gedachtegoed voortaan een centrale plek in het onderwijscurriculum. Hoe dat eruit gaat zien, is nog onduidelijk. De eerste foto’s van ‘Vadertje Xi’ in een nieuw lesboek zijn al opgedoken.

Zo combineert de partij het maatschappelijke belang (scholieren en ouders meer ademruimte geven) met het partijbelang (geen docenten meer die uit zicht van autoriteiten hun eigen denkbeelden overbrengen op de jeugd). Want wie weet hoe gevaarlijk en dissident die denkbeelden zijn? En er is nog iets: de maatregel moet ouders ook ­financiële ruimte geven voor een tweede of derde kind. Nu geboortebeperking nagenoeg is afgeschaft, wil de regering mensen aanmoedigen meer kinderen te krijgen. Zo hoopt ze bevolkingskrimp te voorkomen.

Kwalijk misverstand

Toch is er sprake van een kwalijk misverstand, merkt meneer Wang, adjunct-directeur van het Shudoon instituut. Dat organiseert lessen voor zo’n honderdduizend kinderen tussen de drie en twaalf jaar oud, in driehonderd scholen door heel China. “Wij leren kinderen om met Lego te spelen en te koken. Dat doen we in het Engels, maar dat is alleen een middel. We doceren heel andere dingen dan de scholen. Als je onze boeken opent, staan die vol met tekenfilmfiguren zoals Sneeuwwitje en de Zeven Dwergen.”

Wang is bang dat ouders nu denken dat álle private instellingen in de ban zijn gedaan. Maar de overheid eist alleen dat het schoolwerk op school gebeurt. Muziek-, teken- of Legoles is nog gewoon toegestaan. “Wij zijn niet het doel van deze campagne, maar we worden er wel door geraakt.”

De grote schoonmaak van het ministerie van onderwijs is inmiddels goed onderweg. Op het platteland zijn bijlesdiensten ondergronds gegaan, meldde het ministerie van onderwijs deze week. Instituten sturen hun docenten naar de leerling voor een privéles thuis (wat wel nog mag), soms zelfs vermomd als schoonmaker of monteur. Ze duiken onder in cafés, hotels en appartementen, geven online les of maskeren hun lessen bijvoorbeeld als een cursus huishouden.

Het ministerie roept lokale overheden op om dit soort instituten op te sporen. “Iedere illegale bijlespraktijk die we ontdekken, zal gestraft worden”, aldus een mededeling. Dertig docenten van een talenschool in de provincie Sichuan werden alvast betrapt en ontslagen, meldt staatskrant Global Times.

De deuren sluiten

De maatregel maakt zo een einde aan een miljardenindustrie. Wat mag nog wel? Mevrouw Guo leidt Fei You School voor Onderwijs en Training in Changsha, waar vierhonderd scholieren en studenten leren debatteren en taalles volgen. “We zullen veel klanten kwijtraken. Als je alleen nog op weekdagen lessen mag aanbieden, haken ouders af. Kinderen moeten dan al huiswerk maken.” Ze overweegt een draai naar jongvolwassenen als doelgroep, maar vreest dat ze de deur van haar instituut moet sluiten.

Mao Liang is ook bang dat hij ander werk moet vinden. Hij geeft Engelse les aan bijlesinstituut Shudoon en kreeg de afgelopen maanden nog maar twee derde van zijn salaris. “Dat voelt absoluut niet goed.”

Er is nog een kans voor Shudoon om zich te herpakken en van curriculum of doelgroep te veranderen. “Maar als het bedrijf de draai niet weet te maken, wordt het voor ons leraren erg zwaar. Het is heel verwarrend nu.”

Wat gebeurt er met de voorschotten?

Ouders hebben gemengde gevoelens over de ingrepen. Ze vinden het fijn dat de lat nu omlaaggaat, maar vragen zich af wat er gebeurt met de enorme voorschotten die ze hebben betaald aan bijles­instituten. “We hebben alles in één keer betaald, zodat het onderwijs van mijn dochter niet in gevaar kwam als ik in financiële problemen zou komen”, zegt Li Zhihua.

De eigenaar van Birmy Education is er met dat geld vandoor gegaan, lijkt het. ­“Niemand neemt de telefoon op. Ik kan geen contact meer krijgen.”

Volgens Li is de eigenaar inmiddels gearresteerd. “We moeten onze rechten beschermen. En als het nodig is gaan we naar de gemeente en naar de media. De overheid is niet zo stom om mensen te arresteren. Dat zou tot geweld leiden.”

Omdat de ban op private scholen en bijlesinstituten vrijwel alle ouders in China raakt, zou onrust op een dergelijk grote schaal maar moeilijk de kop in te drukken zijn, suggereert Li.

Lees ook: In Xi Jinpings ‘verkiezingsprogramma’ gaan socialisme en paranoia hand in hand

Een stortvloed aan nieuwe regels moet van China weer een socialistisch land maken. De staat neemt de leiding in Xi’s campagne tegen ongelijkheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden