Rooms-katholieke kerk

Paus neemt risico met eerste corruptieproces in het Vaticaan in de moderne geschiedenis

De Italiaanse geestelijke Giovanni Angelo Becciu op 28 juni 2018, toen hij door de paus werd gecreëerd tot kardinaal. Beeld AFP
De Italiaanse geestelijke Giovanni Angelo Becciu op 28 juni 2018, toen hij door de paus werd gecreëerd tot kardinaal.Beeld AFP

Voor het eerst in de moderne geschiedenis van het Vaticaan wordt een kardinaal berecht voor corruptie. De paus laat hiermee zien dat hij de financiën wil opschonen, maar hij neemt ook een risico.

Hij was jaren een van de machtigste mensen binnen het Vaticaan. De Italiaanse kardinaal Giovanni Angelo Becciu gold als een vertrouweling van paus Franciscus en vergezelde de paus ook geregeld op reizen. Ooit werd hij zelfs gezien als een mogelijke opvolger van Franciscus.

Maar inmiddels is Becciu verdachte in een groot proces over financiële malversaties dat dinsdag begint in Vaticaanstad. In die zaak staan tien mensen terecht: vijf voormalige of nog dienende functionarissen van de Heilige Stoel en vijf externe consultants, onder wie twee in Londen gevestigde Italiaanse zakenmensen.

Becciu is de belangrijkste aangeklaagde. Het is voor het eerst in de moderne geschiedenis van het Vaticaan dat een kardinaal terecht moet staan voor financiële misdrijven. Paus Franciscus sprak al in 2019, toen het onderzoek naar de kwestie op stoom begon te komen, van een ‘schandaal’. “Er is corruptie, we zien dat”, aldus de kerkvader.

Een ton naar een broer op Sardinië

De 73-jarige Becciu was van 2011 tot 2018 een van de topmensen binnen de Curie, het bestuursapparaat van de paus, en had beslissingsbevoegdheid over honderden miljoenen euro’s die binnenkwamen aan donaties van gelovigen. Hij wordt er onder meer van verdacht dat hij 100.000 euro liet overmaken aan een rooms-katholieke liefdadigheidsinstelling gerund door zijn broer op het eiland Sardinië, waar hij vandaan komt.

Ook zou Becciu 575.000 euro hebben laten overboeken naar het Sloveense bedrijf van een vrouw, eveneens afkomstig van Sardinië, die zichzelf presenteerde als ‘veiligheidsadviseur’. Dit geld was kennelijk officieel bestemd voor ‘parallelle diplomatie’ en veiligheidsoperaties, waaronder de betaling van losgeld voor een ontvoerde non in Colombia. Maar volgens de aanklagers spendeerde de vrouw in werkelijkheid veel van het geld aan persoonlijke luxeartikelen, van onder meer Prada en Louis Vuitton, en in wellness-centra.

En dan is er nog een omstreden vastgoedbelegging in Londen, waarbij het Vaticaan honderden miljoenen euro’s, grotendeels giften van gelovigen, investeerde in een pand in de dure Londense wijk Chelsea. De kerk zou op dat project zware verliezen hebben geleden en zou door verdachten zijn misleid en zelfs gechanteerd.

De Britse zakenkrant Financial Times onthulde vorig jaar een deel van de ingewikkelde transacties rond het Londense gebouw en merkte fijntjes op dat de Italiaanse zakenman Gianluigi Torzi, die nu blijkbaar wordt beschuldigd van afpersing, op Tweede Kerstdag in 2018 een ontmoeting had met de paus in diens residentie in Vaticaanstad. “Een eer die normaal gesproken alleen is weggelegd voor de allerhoogste buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders en kardinalen”, aldus de krant.

Notoir schimmige financiën

In het proces dat nu begint, worden de verdachten beschuldigd van een scala aan financiële misdrijven, waaronder verduistering, witwassen, fraude, afpersing en machtsmisbruik. Dat de paus toestemming heeft gegeven voor de rechtszaak laat volgens Vaticaan-watchers zien dat Franciscus serieus werk wil maken van het opschonen van de notoir schimmige financiën van de Heilige Stoel. Zijn voorgangers hadden het daar ook wel over, maar bereikten weinig. Franciscus geeft er echt prioriteit aan.

Maar de kerkvader, die zelf een afkeer schijnt te hebben van financiële perikelen, neemt hiermee ook een zeker risico. Want met de berechting van kardinaal Becciu komt het schandaal wel heel dicht bij hemzelf. Becciu was de laatste jaren prefect van de Congregatie voor de Heiligverklaringen, een prestigieuze functie in het Vaticaan. En de aangeklaagde Italiaanse zakenman Torzi zou hebben verklaard dat de paus op de hoogte was van zijn rol bij het Londense vastgoedproject.

De affaire leidde volgens mediaberichten ook al tot een afname van de donaties van gelovigen. Daarnaast zal het proces mogelijk de aandacht vestigen op onvolkomenheden in het strafrechtsysteem van het Vaticaan.

Italiaans wetboek uit 1889

Paus Franciscus liet de laatste jaren bepalingen aan de wetgeving van het Vaticaan toevoegen die financiële malversaties strafbaar stellen. Ook maakte hij het mogelijk dat lekenrechters kardinalen berechten – iets dat nu met Becciu gebeurt. Maar het systeem blijft gebaseerd op een oud Italiaans wetboek uit 1889, aangevuld met canonieke bepalingen, en volgens critici hebben aangeklaagden daarin relatief weinig rechten. De advocaten van sommige verdachten klaagden deze maand dat ze slechts 24 dagen hebben om de bijna 500 pagina’s dikke tenlastelegging te bestuderen en een verweer te formuleren.

Intussen ontkennen alle tien verdachten, voor zover bekend, dat ze iets hebben misdaan. Volgens ondernemer Torzi berust zijn vervolging op een ‘misverstand’.

Kardinaal Becciu kreeg naar eigen zeggen afgelopen september in een persoonlijk gesprek met de paus te horen dat deze vanwege de vermoedens van nepotisme het vertrouwen in hem had verloren. Hij werd ontheven uit zijn functie en moest zijn rechten als kardinaal inleveren. Hij zal zeker geen paus meer worden.

De gevallen Italiaanse prelaat wijt alle aantijgingen aan duistere machinaties. “Ik ben het slachtoffer van een complot dat tegen mij is uitgebroed”, liet hij begin deze maand weten in een verklaring. “Alleen door dit grote onrecht als een beproeving van mijn geloof te zien, kan ik de kracht vinden om deze strijd voor de waarheid aan te gaan.”

Lees ook:

De financiële schoonmaak van het Vaticaan gaat door: kardinaal vervolgd voor corruptie

Samen met kardinaal Angelo Becciu moeten nog negen andere verdachten zich verantwoorden voor hun rol in een vastgoedschandaal in Londen.

Paus verlaagt salarissen van hoge geestelijken vanwege begrotingstekort Vaticaan

Vanwege een begrotingstekort van tientallen miljoenen euro’s, moet er worden bezuinigd in het Vaticaan. Vele hooggeplaatste medewerkers gaan dat zien op hun bankafschriften. De werknemers met lagere inkomens worden ontzien.

Voormalig Vaticaans topbankier veroordeeld voor witwassen en verduistering

De 81-jarige Angelo Caloia, ex-hoofdbankier van de Vaticaanse bank, is veroordeeld voor het witwassen en verduisteren van minstens 19 miljoen euro. Hij krijgt een gevangenisstraf van acht jaar en elf maanden en een geldboete.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden