In memoriamPaulinho Paiakan

Paulinho Paiakan, symbool van de strijd tegen verwoesting Amazone, bezweken aan corona

Paulinho Paiakan voor de oproerpolitie tijdens Free Land Camp, een protest van de APIB, de vereniging van Braziliaanse inheemse volken, in Brasilia 2017.Beeld AFP

“Een vader, een leider en een krijger”, zo typeert de vereniging van Braziliaanse inheemse volken (Apib) Paulinho Paiakan nu hij is overleden. De voormalige leider van het Kayapo-volk stierf woensdag in een ziekenhuis in Redençao in het zuiden van de Braziliaanse staat Pará. 

Uiteindelijk is niet de strijd tegen mijnbedrijven, Wereldbank of illegale houtkappers hem fataal geworden, maar het coronavirus, dat in de Amazoneregio al honderden levens heeft gekost (zie kader).

Het is onduidelijk hoe oud Paiakan precies geworden is, maar geschat wordt dat hij ongeveer 65 jaar geleden werd geboren in een dorp in het Braziliaanse regenwoud. Als zoon van een chief wist hij al op jonge leeftijd dat hij zijn geboorteplaats zou verlaten, zei hij in 1992 tegen een journalist van het Amerikaanse tijdschrift Parade. “Ik besefte dat ik op een dag de wereld in zou trekken om uit te vinden wat er op ons afkomt.” 

Paiakan vertrok als tiener naar Gorotire waar hij naar de missieschool ging. Later bracht zijn strijd voor het behoud van de Amazone hem ver buiten de Braziliaanse landsgrenzen. In Europa, de Verenigde Staten en Japan voerde hij in de jaren tachtig actie tegen de plannen voor de bouw van de Belo Monte-stuwdam in de Xingu-rivier.

Met Sting op tournee

Paiakan wist wereldwijde samenwerkingsverbanden te smeden om de Amazone te redden, zei Gert-Peter Bruch van milieu-organisatie Planet Amazon in een reactie op zijn dood. “Hij was zijn tijd ver vooruit, we hebben een heel waardevolle gids verloren.” Zo wist Paiakan in 1989 een conferentie te organiseren in het Braziliaanse Altamira, waar hij de kiem legde voor een hechte samenwerking tussen inheemse gemeenschappen en internationale milieuclubs. Ook lukte het hem om wereldsterren als de Britse zanger Sting – met wie hij zelfs even op tournee ging – voor zijn zaak te winnen. 

Corona in de Amazoneregio

Naar schatting zijn inmiddels zo’n vijfduizend mensen in de Amazoneregio besmet met het coronavirus en zijn bijna 300 mensen aan het virus bezweken, meldt Apib. Waarschijnlijk zijn er veel meer besmettingen; in de regio worden nog weinig testen uitgevoerd. Het hoge aantal slachtoffers wordt onder meer veroorzaakt door de gebrekkige gezondheidszorg in de regio. De burgemeester van Manaus, de grootste stad in de Amazone, heeft de regering om meer hulp gevraagd in de vorm van mondkapjes en beademingsapparatuur.

Ook is er zorg over de ontbossing van het regenwoud, die tijdens de coronacrisis onverminderd door lijkt te gaan. De regels voor het kappen waren al soepeler geworden, maar door de coronacrisis zou de controle op illegale houtkap nog verder zijn afgenomen. Op sommige plekken zou de ontbossing al met 60 procent zijn toegenomen in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar, zo berekende het Braziliaanse National Institute for Space Research.

Paiakan groeide als activist niet alleen in Brazilië zelf, maar ook ver daarbuiten uit als symbool van de strijd tegen de verwoesting van het Amazonewoud. Maar zijn heldenstatus raakte hij kwijt toen een jonge vrouw – die hij had ingehuurd om zijn kinderen Portugees te leren – hem van verkrachting beschuldigde. Na een slepende rechtszaak werd Paiakan uiteindelijk in 1998 veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf, dat in de praktijk neerkwam op een paar jaar huisarrest.

Sindsdien raakte hij verder op de achtergrond en kwamen andere activisten meer in beeld. Zo was het Kayapo-leider Raoni Metuktire die vorig jaar naar Europa reisde om tijdens de klimaatmars aandacht te vragen voor de verwoesting van het Amazonewoud.

Lees ook: 
Ontbossingscijfers Amazone hoogste sinds 2008

Voor het eerst sinds 2008 is er tussen augustus 2018 en juli 2019 meer dan 10.000 vierkante kilometer ontbost in het Braziliaanse Amazonegebied. Het gaat om een stijging van 34 procent ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder, blijkt uit cijfers die donderdag zijn bekendgemaakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden