Reportage Seksueel geweld

Pamplona wil San Fermin-feesten zonder seksueel wangedrag

Het ‘stierenrennen’ in Pamplona trekt veel toeristen uit de hele wereld die vaak ook zelf mee proberen te rennen door de smalle straten. Beeld BSR Agency

Het stierenrennen werd in 2016 bruut verstoord door een groepsverkrachting. Nu is er veel aandacht voor seksueel geweld.

Met rood aangelopen hoofden host een in het wit geklede meute op de swingende deuntjes van een ­mariachi-band door de straten van Pamplona. Het past bij de met drank doordrenkte jaarlijkse feestelijkheden rond het stierenrennen ter ere van de heilige San Fermin, die de afgelopen week plaatsvonden en dit weekeinde werden afgesloten.

Wat niet meer past, als het aan de gemeente ligt althans, is het seksueel wangedrag dat van oudsher met de feesten gepaard kan gaan. In 2016 werd tijdens de San Fermin-feesten een 18-jarige Madrileense verkracht door een vriendengroep die zich ‘De roedel’ noemde, en die de groepsverkrachting filmde en deelde via WhatsApp. De geruchtmakende zaak, die dit jaar resulteerde in lange celstraffen voor de daders, dwong Pamplona tot diepe introspectie over de toekomst van de wereldberoemde feesten.

Gedragsregels

Tijdens de editie van 2019 is er in het historisch centrum van de Noord-Spaanse stad daarom geen ontkomen aan verwijzingen naar seksuele agressie. Posters en zelfs de servetjes in de kroeg herinneren bezoekers aan de gedragsregels tussen man en vrouw. Sommige feestvierders dragen een rood handje als teken dat zij gendergeweld expliciet afwijzen. Een kiosk in Pamplona’s stadshart en een speciale handleiding geven misbruikslachtoffers informatie over hoe zij moeten handelen om bij de juiste instanties terecht te komen. Net als het aantal gewonden dat bij het stierenrennen valt, worden ook dagelijks de slachtoffers van seksueel geweld publiekelijk bekendgemaakt. Het aantal incidenten daalde de afgelopen jaren van 43 in 2016, tot 40 in 2017 naar 25 vorig jaar. Donderdag stond de teller van dit jaar op 6.

Docente Ariane Irure werkte jaren terug in een bar vlak voor het stadhuis, waar het tijdens San Fermin stormloopt met feestvierders. Seksistische opmerkingen en petsen op de billen waren daar schering en inslag, vertelt zij tijdens een uitgaansavond. Later werd het gebruikelijk dat vrouwen hun borsten publiekelijk lieten zien, die vervolgens door een mannenmenigte werden betast of werden overgoten met wijn of sangria.

Feestgedruis

Irure merkt dat gedrag dat vroeger ‘normaal’ was, nu vaak door omstanders wordt gecorrigeerd. “Mensen zijn een stuk bewuster geworden”, vindt zij. Dat betekent volgens haar vriendin, actrice Ventura Ruiz, niet dat er geen seksuele spanning meer hangt rond de feesten. Niet zo vreemd, aangezien San Fermin, voor de ‘pamplonenses’ zelf vooral een uit z’n voegen gebarsten stadsfeest is waar groepjes vrienden en vriendinnen op zoek gaan naar een partner en die ook dikwijls vinden. “Het is niet voor niets dat hier in april, negen maanden na San Fermin veel kinderen worden geboren”, lacht Ruiz.

Maar weten wat kan en niet kan in het feestgedruis blijft ingewikkeld, weet politiepsycholoog Juan Jose Martínez, die sinds de groepsverkrachtingszaak slachtoffers begeleid bij het doen van aangifte. Net als de feestvierders is Martínez dan in het wit gekleed met een rode zakdoek om, want dat wekt vertrouwen. “Laatst verontschuldigde een meisje zich. Ze dacht dat het feit dat ze betast was misschien niet erg genoeg was om aangifte te doen”, vertelt hij hoofdschuddend in een koffietentje.

Seksuele opvoeding

Hoewel de afgelopen jaren steeds meer vrouwen zich melden, blijft het volgens de psycholoog moeilijk om hulpdiensten in Pamplona ervan te doordringen dat slachtoffers van gendergeweld op een andere manier geholpen moeten worden dan slachtoffers van een willekeurig misdrijf. Tot zijn afgrijzen valt hem op dat sommigen ‘De roedel’ als helden zijn gaan zien. Een gevolg van de gebrekkige Spaanse seksuele opvoeding in combinatie met de wens van jonge mannen om pornofantasieën in de praktijk te willen brengen, denkt de psycholoog.

Advocaat Sara Vicente werkt vanuit een platform voor vrouwenrechten samen met de gemeente aan preventie. Het hele jaar geven zij voorlichting in het uitgaansleven. In cafés worden speciale noodnummers opgehangen waar slachtoffers van gendergeweld zich kunnen melden. Workshops enkel en alleen voor mannen moeten hen genderbewustwording bijbrengen.

In Pamplona wordt dan ook al ruim een decennium aan de weg getimmerd, benadrukt Vicente. “Het lijkt door De roedel nu net alsof er alleen problemen zijn in Pamplona. Maar wij zijn een van de weinigen die er transparant over zijn”, vertelt zij op haar kantoor. Omdat het in Spanje wemelt van de liederlijke volksfeesten, waar volgens Vicente vergelijkbare zaken spelen als tijdens San Fermin, vermoedt de juriste dat daar veel seksueel geweld verborgen en onbesproken blijft.

Spaanse ‘roedels’

De zaak rond ‘De roedel’ leidde in Spanje tot grote publieke verontwaardiging en straatprotesten. Zeker nadat de rechter in eerste aanleg enkel seksuele agressie bewezen achtte, maar verkrachting afwees omdat het slachtoffer zich niet zou hebben verzet. In juni kregen de vijf verdachten in hoger beroep alsnog vijftien jaar cel voor groepsverkrachting. Het aanvechten van dit vonnis bij het Constitutioneel Hof, zoals de veroordeelden willen, zal naar verwachting weinig uithalen. De roedelzaak staat niet op zich: een nieuwe vermeende groepsverkrachtingszaak in Catalonië houdt inmiddels de gemoederen bezig. De vraag om harde cijfers van vergelijkbare zaken groeit.

Lees ook: 

De ‘roedel’ is wél schuldig aan groepsverkrachting

Het Spaanse hooggerechtshof veroordeelde vorige maand een groep mannen voor verkrachting in de geruchtmakende La Manada-zaak. De uitspraak lijkt genomen in de geest van een nieuwe verkrachtingswet die in de maak is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden