Pakistanen pikken de mysterieuze verdwijningen niet meer

De tribale gebieden zijn ingeklemd tussen Afghanistan en Pakistan. Beeld RV

In Pakistan wagen jonge leden van de Pashtun-minderheid het om te protesteren tegen de machtige militairen.

Het begon allemaal met de verdwijning van Naqibullah Mehsud. Hij zat begin januari 's avonds met wat vrienden in een eethuis in de Pakistaanse stad Karachi toen gewapende mannen in burger binnenstormden. Ze vroegen wie van hen Naqibullah was en namen hem mee.

Het was voor het laatst dat hij levend werd gezien. Anderhalve week later kwam de politie met de verklaring dat Naqibullah was gedood in een 'vuurgevecht' met moslim-extremisten gelieerd aan de Pakistaanse Taliban.

Het incident leidde tot grote woede bij familieleden en vrienden van Naqibullah Mehsud. Zij omschreven hem als een gewone hardwerkende textielarbeider, volstrekt geen Taliban-strijder, die ervan droomde om fotomodel te worden en die spaarde om zijn eigen kledingwinkel te kunnen openen.

Naqibullah postte op Facebook ook geregeld berichtjes over kleding- en haarmode. "Hij was een heel eerlijk persoon", vertelde Abdul Wahid Mehsud, een van zijn vrienden, aan tv-zender Al Jazeera.

(Tekst gaat verder onder kaart)

Een groepje studenten begon naar aanleiding van Naqibullahs dood protestacties te organiseren tegen de onderdrukking van de Pashtuns, de etnische minderheid waartoe hij behoorde. En dat verzet groeide in enkele maanden uit tot een grote protestbeweging van Pashtuns, tegen de onderdrukking door het Pakistaanse leger.

Vele duizenden betogers komen inmiddels naar demonstraties in steden als Karachi, Quetta, Peshawar en Lahore en scanderen daar leuzen tegen de militairen. "Zelfs als ze ons in kleine stukjes snijden, zullen we niet terugdeinzen", aldus Naqibullahs vriend Abdul Wahid Mehsud. "We hebben alle schepen achter ons verbrand."

De ongeveer 40 miljoen Pashtuns vormen ruwweg een vijfde van de bevolking in Pakistan. Velen van hen zijn afkomstig uit de bergachtige tribale gebieden aan de grens met Afghanistan, waar het leger al jaren vecht tegen de Pakistaanse Taliban, die grotendeels bestaan uit Pashtuns.

Collectieve straffen

De troepen treden daarbij keihard op, ook tegen Pashtun-burgers. Verdwijningen, martelingen en buitengerechtelijke executies zijn aan de orde van de dag. Huizen van familieleden van Taliban worden met bulldozers platgewalst en hele dorpen worden collectief bestraft voor Taliban-aanvallen in hun gebied. Ook voeren Amerikaanse drones geregeld luchtaanvallen uit in het gebied, om vermoede terroristenleiders te doden.

De betogers zijn het nu zat. De energieke academicus Manzoor Pashteen, een slanke twintiger met halflang donker haar en een getrimd baardje, heeft zich opgeworpen als de leider van de Pasthun Beschermingsbeweging (PTM), zoals de nieuwe groep zichzelf noemt. Een rood-zwart traditioneel mutsje dat Pashteen vaak op heeft, is zelfs uitgegroeid tot een symbool van de demonstraties.

Pashteen en zijn medestanders organiseren hun manifestaties via sociale media als Twitter en Facebook, vrijwel geheel buiten de reguliere politieke partijen, stamhoofden en media om. Ze eisen onder meer een onderzoek naar de veelvuldige verdwijningen, martelingen en buitengerechtelijke executies, en vrijlating van Pashtun-gevangenen.

(Tekst gaat verder onder afbeelding)

Manzoor PashteenBeeld AFP

Ook willen ze dat het leger meer werk maakt van het ruimen van niet-ontplofte landmijnen en andere explosieven in de tribale gebieden. Daarbij uiten ze harde kritiek op de militairen, iets dat zeer riskant is in Pakistan.

"We moeten naar de plek die ons heeft verwoest", riep Pashteen onlangs tijdens een demonstratie. "Het is GHQ!", voegde hij eraan toe, doelend op het hoofdkwartier van de strijdkrachten in garnizoensstad Rawalpindi.

De Pakistaanse autoriteiten zijn verbijsterd door de openlijke kritiek op het leger en reageren tot nu toe enigszins dubbelzinnig op de protesten.

Dubbele houding

Aan de ene kant hebben ze enkele concessies gedaan. Zo is er, op last van rechters, onderzoek gedaan naar de dood van Mehsud. Die blijkt het werk van een beruchte politie-officier in Karachi, die waarschijnlijk veel meer mensen op soortgelijke wijze heeft vermoord. De man is inmiddels gearresteerd. Bovendien zijn de generaals gesprekken aangegaan met initiatiefnemers van de protesten.

Aan de andere kant nemen de veiligheidsdiensten ook al weer hun toevlucht tot de beproefde intimidatiepraktijken. Zo organiseren ze tegendemonstraties, waarop de Pashtun-betogers luidkeels worden weggezet als 'verraders', die zijn opgestookt door spionnen uit de buurlanden India en Afghanistan.

Ook worden inmiddels hier en daar al organisatoren van de protesten opgepakt. En de media staan onder druk om de betogingen te negeren. De grote Pashtun-manifestaties zijn daardoor nog nauwelijks op de Pakistaanse tv te zien geweest.

Desondanks blijven actieleider Manzoor Pashteen en zijn kameraden voorlopig, met gevaar voor lijf en leden, protesten organiseren. Ze benadrukken dat ze niet alleen het leger zat zijn, maar ook de Taliban. "Onze mensen zitten al jaren klem tussen beiden", legde Pashteen vorige maand uit. "Wij willen vrede."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden