Luis Sepúlveda

In memoriamLuis Sepúlveda

Overal waar Sepúlveda was, werd geschiedenis gemaakt

Luis Sepúlveda Beeld AP

In alle bewonderende teksten die in de dagen na zijn overlijden over Luis Sepúlveda werden geschreven, keerde steeds hetzelfde zinnetje terug: hij leefde duizend levens. Het was dan ook zeker wonderbaarlijk wat de 70-jarige Chileense schrijver, die eerder deze maand overleed in Spanje, allemaal meemaakte.

Sepúlveda was een klassieke exponent van de linkse culturele protestbewegingen in het Latijns-Amerika van de jaren zeventig. Hij was schrijver, dichter, theatermaker, filmregisseur, politiek activist, studentenleider, antropologisch onderzoeker, politiek gevangene en later balling. Hij doorkruiste Zuid-Amerika, vaak als politiek vluchteling. Hij vocht mee in de

Nicaraguaanse Revolutie, reisde door Latijns-Amerika als journalist en maakte zelfs deel uit van de bemanning van een schip van milieuorganisatie Greenpeace.

Overal waar Sepúlveda was, werd geschiedenis gemaakt, zelfs bij zijn tragische en plotselinge levenseinde. Na een bezoek aan een literair festival in Portugal, werd hij besmet met het coronavirus. Op 16 april stierf hij aan Covid-19 in Oviedo, in het Spaanse Asturië. “Een schrijver wordt altijd door zijn spoken vergezeld en, wanneer hij begint te schrijven, treden die natuurlijk naar voren, ten goede of ten slechte”, zei hij ooit.

Ballingschap en ontsnappingen

Sepúlveda was een veelzijdig mens. Als zestienjarige voer hij mee op een walvisvaarder. Later studeerde hij theater aan de Nationale Universiteit van Chili. Gedurende die periode werd hij politiek actief en verbond hij zich, als linkse studentenleider, aan de socialistische beweging van Salvador Allende, van wie hij later, toen die president was, lijfwacht werd.

Allende pleegde zelfmoord in 1973, tijdens de staatsgreep die de militaire dictatuur van Augusto Pinochet inleidde. Sepúlveda werd niet gespaard; hij werd tot tweeënhalf jaar cel veroordeeld. Onder internationale druk werd die straf in huisarrest omgezet, maar Sepúlveda ontsnapte en werd actief in de linkse ondergrondse, waarvoor hij een theatergroep opzette.

Arrestaties, ontsnappingen en ballingschap zouden zijn leven in de jaren zeventig bepalen. Hij werd opnieuw gearresteerd en tot levenslang veroordeeld, wat, wederom door druk van mensenrechtenorganisaties, werd omgezet in acht jaar ballingschap. Die zou hij in Zweden doorbrengen als universitair docent, maar tijdens een tussenlanding in Buenos Aires nam hij opnieuw de benen. Een zwerftocht door Argentinië, Uruguay en Brazilië volgde. In die landen werd hij steeds vervolgd door militaire junta’s. Uiteindelijk vond Sepúlveda relatieve rust in de Ecuadoraanse hoofdstad Quito, waar vriend en dichter Jorge Enrique Adoum hem onderdak bood.

Literaire grootheid

In Ecuador bracht een maandenlang verblijf in indiaanse gemeenschappen, als onderzoeker voor Unesco, hem aan het twijfelen over de toepasbaarheid van het marxisme op Latijns-Amerika’s oorspronkelijke bewoners. Toch bleef hij het socialisme trouw; niet veel later, in 1979, zou hij meevechten met de Sandinisten in de Nicaraguaanse Revolutie.

Er zouden nog vele omzwervingen volgen. In de jaren tachtig belandde Sepúlveda in Duitsland, als bewonderaar van de Duitse literatuur. Onder invloed van de Europese milieubeweging werd hij lid van Greenpeace, waarmee hij tot 1988 over de wereldzeeën voer.

Als schrijver en theater- en filmmaker behaalde hij zijn grootste successen vanaf de jaren negentig. Zijn roman ‘Un Viejo que Leía Novelas de Amor’, die zich afspeelt in het Ecuadoraanse Amazonegebied, is een liefdesverklaring aan de oorspronkelijke bevolking van Zuid-Amerika, de natuur en de liefdesliteratuur. Het werd zijn grootste succes, verkocht miljoenen exemplaren en werd in veertien talen vertaald. Hij zou de rest van zijn leven als een literaire grootheid doorbrengen in Europa.

Sepúlveda maakte de grote momenten van de Latijns-Amerikaanse geschiedenis van dichtbij mee. Hij zag de winnaars en de verliezers, de armoede en ongelijkheid, de verwoesting van de natuur en de bloedige Amerikaanse interventies in de regio. Hij was zijn hele leven anti-imperialist, ontsterfelijk gemaakt in zijn zin ‘Latijns-Amerika grenst in het noorden aan de haat en heeft verder geen windstreken’.

Hoewel hij al decennia niet meer in Chili woonde, bleef hij tot het einde van zijn leven begaan met de sociale bewegingen in zijn vaderland. Toen vorig jaar massale demonstraties losbarstten tegen de regering van president Sebastián Piñera, zag de schrijver er echo’s van de revoluties uit de jaren zeventig in.

‘De vrede van de Chileense oase is ontploft, omdat de grote meerderheden zijn begonnen met het zeggen van ‘nee’ tegen de armoede en zich beroepen op het terugveroveren van de verloren rechten’, schreef hij in een column in het Franse tijdschrift Le Monde Diplomatique. ‘Er bestaat geen rechtvaardiger en democratischer opstand dan die van dit moment in Chili.’

Lees ook: 

Vincente (16) strijdt met de ‘primera línea’ tegen de Chileense oproerpolitie

Het gaat er hard aan toen in de protesten in Chili en de jongens van de ‘primera línea’ staan vooraan in de strijd met de oproerpolitie. Maar hun rol is omstreden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden