VS-ColumnBas den Hond

Over een ‘zieke’ en ‘on-Amerikaanse’ wetswijziging

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

De eerstvolgende keer dat in Georgia kiezers urenlang in de rij moeten staan voor het stembureau, dienen ze zelf water of koffie mee te nemen. Het wordt dan verboden om ze uit waardering voor hun burgerzin iets toe te stoppen. Voor je het weet vraagt dam zo’n kiezer je dankbaar op welke partij je graag wilt dat hij of zij stemt, is blijkbaar de veronderstelling.

Het is een van de vele maatregelen die de staat vastlegde in een nieuwe verkiezingswet, die de Republikeinse gouverneur Brian Kemp donderdag ondertekende.

De nieuwe regels bepalen verder dat voor stemmen per post een identiteitsbewijs nodig is. Speciale brievenbussen voor poststemmen mogen niet meer buiten op straat staan, maar moeten zich in een stembureau bevinden en zijn daardoor alleen tijdens kantooruren bereikbaar. En als de staat denkt dat een district de verkiezingen niet goed uitvoert, mag een zetbaas van de regering de organisatie ervan overnemen.

“Er waren forse hervormingen in onze verkiezingen nodig”, zei Kemp na het ondertekenen van de wet. Verwijzend naar de presidentsverkiezing in november 2020: “Het lijdt geen twijfel dat er veel zorgwekkende kwesties waren bij de vorige verkiezing en die problemen leidden, begrijpelijk, tot een crisis in het vertrouwen in de stembus in Georgia.”

Dat die ‘kwesties’ door de Republikeinen, president Donald Trump voorop, verzonnen waren, maakte voor de Republikeinse machthebbers in Georgia geen verschil.

‘Ziek en on-Amerikaans’

Tot woede van de Democraten. Tijdens die ondertekening stond een van hun parlementsleden uit protest op de deur van het kantoor van de gouverneur te bonzen. Ze werd gearresteerd. De Democraten zien de wetswijzigingen namelijk vooral als een poging om zwarte en minder rijke kiezers het stemmen moeilijker te maken. Dat moet er kennelijk voor zorgen dat de staat niet nog een keer, zoals in november 2020 en januari 2021, Democraten als president en senatoren kiest.

Georgia staat daar niet alleen in. Tientallen staten met Republikeinse regeringen zijn bezig hun verkiezingsregels aan te scherpen, op zo’n manier dat vooral armere en niet-witte kiezers er de dupe van zullen zijn. President Joe Biden sprak er donderdag schande van, in zijn eerste persconferentie sinds zijn beëdiging. Hij noemde het ‘ziek’ en ‘on-Amerikaans’.

Maar zo on-Amerikaans is het niet om te morrelen aan de verkiezingsregels als je aan de macht bent, om daardoor langer aan de macht te blijven. Biden zelf verwees naar de tijd van de segregatie in het zuiden van de VS, in de eerste helft van de vorige eeuw. Destijds hadden zwarte Amerikanen in theorie wel stemrecht, maar werden ze ervan weerhouden door een woud van regels en voorwaarden, en ‘examens’ waar je nooit voor kon slagen.

Verkiezingen bepalen wie de macht krijgt. En dus kunnen machthebbers maar beter bepalen hoe de verkiezingen verlopen. Dat een principe geldt in de Amerikaanse democratie al een hele poos.

En de Democraten dan?

Dat doet de vraag opkomen, wat de Democraten kunnen doen met de macht die ze op dit moment hebben in Washington. In de VS gaan staten over de verkiezingen, maar als het om federale functies gaat, dus verkiezingen voor leden van het Huis van Afgevaardigden, senatoren en de president, mag het Congres er regels voor afkondigen.

Dat zouden de Democraten graag doen. Heel symbolisch ging de allereerste wet die door hen in het Huis van Afgevaardigden werd ingediend over die verkiezingen. De Democraten noemden hem de ‘Voor het volk wet’. Dat verwijst naar de beroemde toespraak van Abraham Lincoln in Gettysburg, Pennsylvania tijdens de burgeroorlog, waarin hij de Amerikaanse democratie omschreef als “een regering van het volk, door het volk en voor het volk”.

Het is een ambitieuze wet: zo’n beetje alle hete hangijzers die met verkiezingen te maken hebben, komen voorbij. Burgers moeten zich bijvoorbeeld gemakkelijk kunnen laten registreren als kiezer, tot op de dag van de verkiezingen zelf. En districtsgrenzen moeten worden getrokken zonder te letten op het voordeel of nadeel van een partij.

De wet geeft ook een aanzet tot het promoveren van de hoofdstad Washington DC tot de 51ste staat, met het recht om een afgevaardigde en twee senatoren voor het Congres te kiezen.

Dat laatste is een lang gekoesterde wens van de bewoners van Washington DC, die nu in de vreemde situatie verkeren dat ze wel mogen stemmen over de president, maar niet vertegenwoordigd zijn in het parlement. Het is daarnaast natuurlijk ook een doorzichtige poging om het Democratische contingent in het Congres te versterken, want veel Republikeinse kiezers zijn er niet in de hoofdstad.

Ook de andere maatregelen, die objectief gesproken alleen maar de toegang tot de stembus gemakkelijker maken, zullen de Republikeinen met hun plannen op staatsniveau in de wielen rijden.

Die wisten dan ook wat hen te doen stond. In het Huis van Afgevaardigden stemden ze unaniem tegen, al kon dat het aanvaarden van de wet niet voorkomen. En in de Senaat, waar ze precies 50 van de 100 zetels hebben, zullen ze zeker gebruikmaken van de mogelijkheid die de regels hen geven om wetten te blokkeren. Ted Cruz, een Republikeinse senator uit Texas, kwam er rond voor uit: “Dit gaat de Democraten anders voor honderd jaar aan de macht houden.”

VS-correspondent Bas den Hond schrijft wekelijks een column over de politiek in de Verenigde Staten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden