AnalyseHongarije

Orbán moet kiezen uit twee kwaden

Victor Orbán in oktober bij een bezoek aan het Europarlement in Brussel.Beeld AP

De Hongaarse premier Viktor Orbán speelt een politiek pokerspel. Wat gaat hij doen? Stort hij de EU in een interne crisis, of verliest hij zowel de controle over de EU-subsidies als de vrijheid om de beginselen van de rechtsstaat op eigen wijze te interpreteren?

Het is de zoveelste EU-crisis. Deze week werd bekend dat Hongarije, Polen en later ook Slovenië het coronaherstelfonds en de EU-meerjarenbegroting blokkeren. Ze protesteren hiermee tegen een deelakkoord waarin is vastgelegd dat landen die zich niet naar de beginselen van de rechtsstaat schikken, gekort worden op Europese subsidies.

Vooral de Hongaarse premier Viktor Orbán lijkt onvermurwbaar, en zijn houding komt niet als een verrassing. Hij had al vaker aangegeven dat zo’n afspraak voor hem een dealbreaker is. Volgens Orbán is het helemaal niet duidelijk wat precies bedoeld wordt met ‘de beginselen van de rechtsstaat’. Zo’n afspraak komt, volgens hem neer op een nieuw politiek controle-instrument voor Brussel, waarmee lidstaten gedwongen kunnen worden om toch migranten op te nemen.

Maar volgens critici van Orbán komt zijn houding eerder voort uit de wetenschap dat hij door het accepteren van dit soort voorwaarden zijn toegang tot EU-subsidies dreigt te verliezen. Er loopt vanuit de EU al een paar jaar een Artikel 7-strafprocedure tegen de Hongaarse regering vanwege het systematisch schenden van de beginselen van de rechtsstaat. Die blijkt in de praktijk nog niet veel uit te halen. Na ruim twee jaar is er haast niets gebeurd. Critici van de regering-Orbán zien de subsidievoorwaarden daarom als dé manier om hem toch in het gareel te krijgen.

Persoonlijke, financiële belangen

Het is een ingewikkelde situatie voor premier Orbán, want hoewel hij zich vaak sterk negatief uitlaat over Brussel is hij op verschillende manieren afhankelijk van de subsidies van de Europese Unie. De Hongaarse economie is in het decennium dat hij aan de macht is met de hulp van EU-subsidies flink gegroeid, en dat is een factor van belang in de populariteit van de premier en zijn Fideszpartij. 

Maar zijn macht wordt ook op andere manieren gestabiliseerd door Europees geld. Ontwikkelingsprojecten in Hongarije – die bijvoorbeeld infrastructuur, straatverlichting of riolering verbeteren – zijn de afgelopen jaren vaak uitgevoerd door bedrijven en mensen gelinkt aan de premier. Enkele daarvan behoren nu tot de rijksten in  Hongarije, zoals zijn jeugdvriend Lorinc Mészáros en zijn schoonzoon István Tiborcz.

Of Orbáns houding daarom deels gemotiveerd wordt door persoonlijke, financiële belangen? Dat durft András Pethó, een onderzoeksjournalist die al jaren onderzoek doet naar misbruik van EU-subsidies in Hongarije, niet te zeggen. “Maar feit blijft dat economische macht, politieke macht is. Orbáns bondgenoten hebben hun imperia gedeeltelijk met EU-geld op kunnen bouwen. Dat staat nu ook op het spel.”

Slechte pokerkaarten

Hongarije is ondertussen hard getroffen door de tweede golf van de coronapandemie: die is vele malen heftiger dan de eerste golf. Het heeft verregaande sociaal-economische consequenties. Het blokkeren door Orbán van het Europese coronaherstelfonds lijkt dus niet in het belang van Hongarije.

“Dat verzwakt Orbáns toch al niet zo sterke positie verder”, meent Daniel Hegedus, een politicoloog die zich specialiseert in de staat van democratie in Centraal- en Oost-Europa. Hegedus denkt dat het voor Orbán moeilijk zal worden om aan zijn eigen kiezers uit te leggen waarom hij juist in deze crisistijd zo’n enorm steunfonds als inzet gebruikt in een politiek pokerspel. “Zeker in een spel dat hij speelt met vrij slechte kaarten. Juridisch gezien bestaan er zelfs manieren om het herstelfonds buiten Hongarije en Polen om te regelen – al zie ik dat niet gebeuren.”

Orbán lijkt voor een keuze tussen twee kwaden te staan. Of hij stort de EU in een interne crisis en blokkeert de toegang tot fondsen die zijn land hard nodig heeft. Of hij verliest de huidige controle over de subsidies van de EU én de vrijheid om de beginselen van de rechtsstaat op eigen wijze te interpreteren en die staat los van de manier waarop de andere Europese lidstaten dat doen.

Lees ook:

Orbán grijpt de coronacrisis aan om het Hongaarse parlement buitenspel te zetten.

De Hongaarse premier Viktor Orbán lijkt de coronacrisis aan te grijpen om zijn macht verder uit te breiden. Een wetsvoorstel zet het parlement voor onbepaalde tijd buitenspel. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden