Overlijden Mugabe

Opvallend veel Afrikaanse lof voor man die Zimbabwe niet alleen ruïneerde, maar ook bevrijdde

Een straatnaambord met de naam van Robert Mugabe in de Zimbabwaanse hoofdstad Harare. Beeld EPA

Het overlijden van ex-president Robert Mugabe leidde in Zimbabwe vrijdag tot gemengde gevoelens. Vanuit andere Afrikaanse landen klonk opvallend veel lof.

Het was met ‘groot verdriet’ dat de Zimbabwaanse president Emmerson Mnangagwa het overlijden van zijn voorganger Robert Mugabe vrijdagochtend bekendmaakte. "Kameraad Mugabe was een icoon van bevrijding, een pan-Afrikanist die zijn leven wijdde aan de emancipatie en verheffing van zijn volk", schreef hij op Twitter. Mugabe stierf op 95-jarige leeftijd. 

Het was een lofzang die je niet onmiddellijk zou verwachten van Mnangagwa, de man die het leger aanspoorde Mugabe in 2017 via een legercoup af te zetten. Maar zelfs Nelson Chamisa, leider van oppositiepartij MDC, deelde in de rouw. Let wel: Mugabe was de afgelopen decennia verantwoordelijk voor de dood van honderden MDC-aanhangers en de marteling van vele duizenden. Toch condoleerde Chamisa Mugabe's familie en schreef online: "Ondanks het feit dat onze partij en ik, en het Zimbabwaanse volk, politiek sterk verschilden van de ex-president en het decennialang met hem oneens waren, onderkennen wij zijn bijdrage aan het land als eerste president van de natie."

Vanuit hoofdstad Harare vertellen meerdere bronnen telefonisch aan Trouw dat de dood van Mugabe ook bij veel gewone Zimbabwanen gemengde gevoelens oproept. Een deel van het volk voelt nog steeds woede over het geweld dat Mugabe tegen hen ontketende tijdens zijn 37 jaar durende regime. Maar er zijn ook Zimbabwanen die zo teleurgesteld zijn in Mugabe's opvolger Mnangagwa, dat zij eigenlijk vinden dat de legercoup van 2017 Mugabe als 'vader van de natie’ te hard heeft gestraft. 

Sinds Mugabe's vertrek is het de afgelopen twee jaren economisch en politiek immers alleen maar verder achteruitgegaan in het land. De inflatie is na die in Venezuela de hoogste ter wereld. Verwacht wordt dat tegen het einde van dit jaar een derde van de bevolking ondervoed zal zijn door een hongersnood die momenteel op het platteland ontstaat. Het leger en politie treden keihard op tegen wie protesteert: de dag na de verkiezingen vorig jaar schoot het leger zes mensen dood, begin dit jaar vielen er zeventien doden bij het neerslaan van een nationale staking. Persvrijheid is er nog altijd nauwelijks.

Bevrijder én onderdrukker

Er bestaat daardoor een sentiment in het land dat het ‘nu nóg slechter gaat dan onder Mugabe’. Al klopt dat niet. Onder Mugabe vond in de jaren tachtig een massamoord plaats op de etnische Ndebele-minderheid die aan zeker 20.000 mensen het leven kostte. Rond de verkiezingen van 2008 martelden en verkrachtten Mugabe's veiligheidsdiensten op grote schaal. De inflatie liep destijds niet op tot ruim 175 procent, zoals nu het geval is, maar tot miljarden procenten.

Toch verzacht de huidige crisis het beeld dat veel Zimbabwanen hebben van Mugabe iets. Want de huidige problemen bewijzen dat Mugabe niet in zijn eentje verantwoordelijk was voor alle ellende. Daar komt bij dat ‘Uncle Bob' (Oom Bob), zoals Mugabe's bijnaam luidt, voor zijn presidentschap een vrijheidsstrijder was, die de burgeroorlog met het racistische witte minderheidsregime van Ian Smith won. Daarna ontpopte hij zich bovendien als een steunpilaar voor de anti-apartheidsstrijd in buurland Zuid-Afrika.

De Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramphosa noemde Mugabe vrijdag dan ook “een vrijheidsstrijder en een boegbeeld van de Afrikaanse strijd tegen kolonialisme”. Uit veel andere Afrikaanse landen klonk eveneens lof. Zo liet de Keniaanse president Uhuru Kenyatta weten “dat woorden tekortschieten om het verlies te beschrijven”. Mugabe was volgens hem een “een staatsman, vrijheidsstrijder en pan-Afrikanist” die de idealen en de geschiedenis van het Afrikaanse continent hielp vormen.

De Zuid-Afrikaanse politiek analist Ryan Cummings vatte de stemming op het continent vrijdagochtend treffend samen: "Sommigen noemen hem een bevrijder, anderen noemen hem een onderdrukker. Waarschijnlijk is allebei waar. RIP Mugabe, laten we hopen dat je slachtoffers én je volgelingen vrede vinden in je dood."

Lees ook:

Mugabe ontkende het liefst zijn daden, maar was wel degelijk een dictator

Hij begon als vrijheidsstrijder, maar eindigde als een aan de kant gezette dictator. Robert Mugabe wist de zaken 37 jaar naar zijn hand te zetten, maar werd in 2017 afgezet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden