ReportageOntheemdenkamp

Opgroeien achter prikkeldraad in Zuid-Soedan

Ondanks de recente vorming van een regering van nationale eenheid in Zuid-Soedan, wagen deze kamp­bewoners zich nog niet buiten.Beeld Samir Bol

Zuid-Soedan bestaat nog geen negen jaar en heeft al een ongekende vluchtelingencrisis op zijn naam staan. Veiligheid vinden de ontheemden in kampen van de Verenigde Naties.

Een zee van duizenden stoffige, witte tenten strekt zich uit tot aan de horizon. Het kamp voor zo’n 30.000 ontheemden, even buiten de Zuid-Soedanese hoofdstad Juba, is omringd door een hekwerk van prikkeldraad met wachttorens. Het moet de mensen binnen beschermen tegen mensen met kwade bedoelingen van buiten.

Ondanks de recente vorming van een regering van nationale eenheid in Zuid-Soedan, wagen de kamp­bewoners zich nog niet buiten. “Ik blijf voorlopig hier, ook al voelt het als een gevangenis waar ik graag uit zou willen. We hebben al eerder beloften gehoord over nationale eenheid, die al snel werden gevolgd door etnisch geweld”, mompelt Jong ­Galuak (49). Zijn gezicht vertoont een web van fijne tatoeages die aangeven dat hij tot de Nuer-bevolkingsgroep behoort.

Staren naar de ‘berg van hekserij’

Hij zit onder een afdak met een groep oude mannen. Ze zijn zwijgzaam. Ze hebben alles al zo vaak doorgesproken en er is verder niets te doen dan naar Jebel Kujur (‘berg van hekserij’) te staren. De 700 meter hoge rots was ooit een heldhaftig symbool voor Zuid-Soedanezen. Tijdens de ‘tweede oorlog’ tegen het Soedanese bewind in Khartoem (1983-2005), bespioneerden Zuid-Soedanese rebellen vanaf de top de verrichtingen van de regeringstroepen, gelegerd in Juba. 

Die oorlog leverde uiteindelijk onafhankelijkheid op voor Zuid-Soedan, in 2011. Maar al twee jaar later brak er een burgeroorlog uit tussen de troepen van president Salva Kiir Mayardit (behorend tot het Dinka-volk) en de aanhangers van diens ­vicepresident Riek Machar (een ­Nuer). In het ontheemdenkamp bij ­Juba leven overwegend Nuer die het vege lijf moesten redden toen het ­leger, voornamelijk bestaand uit Dinka, jacht op hen begon te maken.

‘Onze oma's en opa's vluchtten ook vaak’

“Twee oorlogen vochten we voor onze gezamenlijke vrijheid. Onze opa’s en oma’s, van Dinka én Nuer, moesten toen ook vaak naar kampen vluchten om te overleven. En nu vechten we onderling”, zegt Galuak en laat het hoofd hangen.

Vóór het conflict was hij onderwijzer aan een basisschool, maar in 2013 vluchtte hij samen met zijn twee vrouwen naar het kamp. Samen hebben ze negen kinderen van wie er drie zijn geboren in het kamp, dat bekendstaat onder de weinig inspirerende naam POC3 (Protection of Civilian). “Mijn jongste kinderen weten niet eens wat vrijheid is. Ze hebben mijn twee broers, de enigen van mijn hele familie die het hebben overleefd, nooit ontmoet omdat zij naar het buitenland vluchtten.”

En vluchten blijft ondanks de nieuwe regering nog aan de orde van de dag. In de Jonglei-deelstaat, ten noordoosten van Juba, zijn eerder deze maand duizenden mensen ontheemd geraakt door gevechten tussen een clan van de Nuer en de Murle, een kleine etnische bevolkingsgroep die er een gevreesde militie op na houdt. Vrouwen, kinderen en oude mannen van beide etnische groepen zoeken naarstig naar een veilig heenkomen.

Eten onder afdak met enkele plastic stoelen

Het POC3-kamp is een raster van brede, niet-geasfalteerde wegen en paden. Er zijn winkeltjes met beperkt aanbod, en plaatsen waar mobiele telefoons kunnen worden opgeladen of gerepareerd. Ook zijn er eethuisjes – niet meer dan een open ruimte onder een zeildoek met ­enkele plastic stoelen. Meestal ­bestaat het menu uit slechts één ­gerecht, en druk is het er niet want de meeste kampbewoners hebben er het geld niet voor.

In dit park bij Juba wonen zo'n 30.000 ontheemden, onder wie veel kinderen.Beeld Samir Bol

Angelina Nyamila (30) helpt de eigenaresse van een zo’n restaurantje met het snijden van groente en afwassen. Daarmee verdient ze een maaltijd en omgerekend een euro per dag. De moeder van vijf kinderen voelt zich vaak eenzaam en het werk dient ook als afleiding. “Mijn man is in de bush, nadat hij zich aansloot bij de rebellen van Machar. Mijn kinderen zitten samen met mijn moeder in een kamp bij Bentiu.” 

‘Mijn kinderen spreken hun oma met moeder aan’

Dat betekent dat ruim 1000 kilometer over niet-bestaande wegen Nyamila scheiden van haar kinderen in het noorden van het land. Zij en haar man waren naar Juba ­gekomen om werk te zoeken. Ze wilden hun kinderen er naar school laten gaan omdat het onderwijs er ­beter zou zijn “Toen brak het conflict uit en werden we gescheiden. Soms spreek ik met mijn kinderen en hoor ik hoe ze hun oma met moeder aanspreken. Dat doet pijn”, vertelt Nyamila en zucht.

Sommige bewoners halen voordeel uit het verblijf in het kamp, zoals Yoany Kuong (29). “Ik maakte de middelbare school niet af en werkte bij de verkeerspolitie toen het conflict uitbrak.” Ook hij zocht de bescherming van het kamp. “De jaren hier heb ik gebruikt om naar een school te gaan”, vertelt hij vrolijk ­lachend. Hij is een van de weinigen die tijdens een ochtend in het kamp niet gedeprimeerd overkomt. 

“Ik glip soms het kamp uit om te zien hoe de situatie in Juba is. Dat kan omdat mijn gezicht niet is getatoeëerd, ik ben niet te onderscheiden van een Dinka”, legt hij uit. ­“Gewone mensen in Juba lijken ­bereid om in vrede samen te leven maar de mannen in uniform vertrouw ik nog niet.”

Miljoenen zijn op de vlucht

Zuid-Soedan heeft de grootste vluchtelingencrisis in Afrika veroorzaakt. Van de ruime 11 miljoen Zuid-Soedanezen leven er zo’n anderhalf miljoen in ontheemdenkampen. Dat zijn de mensen die geregistreerd zijn, aangenomen wordt dat vele anderen ook van huis zijn verdreven en in de bush leven. Meer dan 2,5 miljoen mensen zijn gevlucht naar buurlanden. Verreweg de meesten verblijven in Oeganda (zo’n 500.000) en Soedan (rond 250.000). Iets meer dan 60 procent van Zuid-Soedanese ontheemden en vluchtelingen is jonger dan 18 jaar.

Lees ook:

Zuid-Soedan is opnieuw op zoek naar vrede

Een nieuwe poging om een regering van nationale eenheid te vormen moet Zuid-Soedan van de burgeroorlog afhelpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden