PortretTatmadaw

Opgeven is voor het Myanmarese leger geen optie: ‘Dat zou zakelijke belangen in gevaar brengen’

Militairen arresteren een betoger in Yangon. De foto is vanachter een raam gemaakt. Beeld REUTERS
Militairen arresteren een betoger in Yangon. De foto is vanachter een raam gemaakt.Beeld REUTERS

Het door guerrillaoorlogen geharde leger van Myanmar staat dit keer niet tegenover gewapende rebellen, maar tegenover de betogende bevolking. ‘Het leger beschouwt zichzelf als hoeder van het volk.’

Het lijkt wel een scène uit een oorlogsfilm. Een meute mensen rent paniekerig over straat. Ze botsen tegen elkaar aan en springen over een zelf gefabriceerde barricade heen. Vijf of zes van hen dragen een zwaargewonde man met zich mee.

De mannen en vrouwen op deze beelden, die vorige week in de Myanmarese miljoenenstad Yangon werden gemaakt, zijn op de vlucht voor militairen en politiemensen. In de afgelopen weken is het Myanmarese leger steeds harder gaan optreden tegen mensen die tegen de militaire coup van 1 februari demonstreren. Daarbij zijn inmiddels zeker negentig mensen omgekomen, aldus de mensenrechtenorganisatie Assistance Association for Political Prisoners. Meer dan tweeduizend demonstranten zijn gearresteerd.

Het aanhoudende geweld baart grote internationale zorgen. De VS kondigden vorige week meer sancties aan, en Aziatische regeringen roepen op het geweld onmiddellijk te staken. In Myanmar zelf staat het militaire bewind eveneens onder grote druk. Er wordt dagelijks gedemonstreerd, en het land staat nagenoeg stil omdat ambtenaren weigeren voor de junta te werken. Niets wijst er echter op dat de militairen zich spoedig terug zullen trekken.

Historie gesmeed in bloed en strijd

Het Myanmarese leger, dat in eigen land de Tatmadaw wordt genoemd en naar schatting 400.000 strijdkrachten telt, is een van de meest doorgewinterde legers ter wereld. Sinds de jaren vijftig is er geen moment geweest waarop het niet vocht. Het voerde tal van oorlogen in Myanmarese grensgebieden, waar etnische minderheidsgroepen strijden voor meer autonomie. In de noordelijke deelstaat Kachin bijvoorbeeld wordt al jaren gevochten.

Die historie van vechten is fundamenteel in hoe het Myanmarese leger denkt, aldus Anthony Davis, veiligheidsexpert bij IHS-Jane’s, een mondiaal beveiligingsadviesbureau. “De historie van de Tatmadaw is gesmeed in bloed en strijd”, vertelt Davis vanuit Bangkok.

Betogers hebben een barricade tegen het leger gemaakt in Yangon. Beeld AP
Betogers hebben een barricade tegen het leger gemaakt in Yangon.Beeld AP

Een belangrijk onderdeel van die geschiedenis is dat het leger zichzelf beschouwt als de hoeder van het volk. De militairen geloven dat Myanmar zonder hun acties uit elkaar zal vallen. “De Tatmadaw ziet het als zijn missie om het land bij elkaar te houden. En bij die missie is zo ongeveer alles geoorloofd”, zegt Davis.

Zeventig jaar vechten heeft bovendien het idee gekweekt dat opgeven nimmer een optie is. De Tatamadaw tekent op zijn best een wapenstilstand of een vredesverdrag. Maar verlies erkennen of concessies doen, zoals het vrijlaten van regeringsleidster Aung San Suu Kyi, is voor de generaals vooralsnog een brug te ver. Het zou ook tal van privileges en zakelijke belangen in gevaar kunnen brengen. De generaals en hun familie controleren een fors deel van de Myanmarese economie.

Het leger staat buiten de reguliere samenleving

Maar waar de Tatmadaw normaal gesproken tegenover gewapende rebellen staat, daar staat het leger nu vooral tegenover demonstrerende stedelingen. In de praktijk maakt dat echter weinig uit, aldus veiligheidsexpert Davis. “De Tatmadaw is een aparte kaste. In tegenstelling tot legers in Europa en de VS bevindt het zich feitelijk buiten de reguliere samenleving. En we zagen het ook in 1988 en in 2007: het leger is bereid demonstranten dood te schieten.”

Daar komt nog bij dat de Tatmadaw in een stad als Yangon niet snel een eenheid in zal zetten die haar basis dichtbij heeft. Zo is er een kleinere kans dat militairen tegenover familieleden komen te staan. Voor het harde optreden worden vooral mobiele eenheden ingezet. Zo verscheen in de grote centraal gelegen stad Mandalay een legereenheid die in 2017 betrokken was bij de brute vergeldingsactie tegen Rohingya-moslims in het westen van Myanmar.

Vicepresident roept op tot revolutie

De belangrijkste leider van de burgerregering van Myanmar die niet in de gevangenis zit, heeft zich zondag tot zijn landgenoten gewend. In een videoboodschap op de website van de schaduwregering schaarde hij zich achter de ‘revolutie’ die de militairen van hun troon moet stoten.

“Dit is het donkerste moment voor onze natie, maar ook het moment dat het ochtendgloren nabij is”, zei Mahn Win Khaing Than, die door het afgezette parlement is benoemd tot vicepresident en zich nu schuilhoudt. Hij is de hoogste politieke leider van de burgerregering die niet gevangen zit, sinds leider Aung San Suu Kyi en president Win Myint zijn gearresteerd.

Ondanks het geweld van de afgelopen weken lijkt ook voor het leger een overwinning nog niet nabij. De demonstranten blijven komen en een wijdverspreide burgerlijke ongehoorzaamheidscampagne, waarbij onder meer banken en het openbaar vervoer zijn stilgelegd, maakt een normaal bestuur van het land onmogelijk. Dat maakt het moeilijk voor de junta, zegt Hunter Marston, Zuidoost-Azië-expert bij de Australian National University. “Het leger heeft de macht om de protestbeweging neer te slaan, maar ik vraag me af of het de capaciteit heeft de macht te houden en het land te besturen.”

Maar net als Davis ziet Marston de komende weken voor Myanmar somber in. Hij vreest meer geweld en meer slachtoffers. “Het is verschrikkelijk wat er al is gebeurd, maar het leger heeft nog niet naar zijn laatste reddingsmiddel gegrepen, namelijk het vuur openen op een grote groep mensen. Als de protesten doorgaan, kan het dat alsnog doen.”

Lees ook:

Inwoners van Myanmar demonstreren met hun boodschappenmand: ‘We willen het volledige systeem platleggen’

Uit protest tegen de militaire coup laten inwoners van Myanmar massaal producten en diensten staan waar de generaals direct of indirect geld mee verdienen. ‘We willen het volledige systeem platleggen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden