Libië

Operatie Irini moet de wapentoevoer naar Libië droogleggen

Josep Borrell, hoge vertegenwoordiger van de Europese Unie, gaf dinsdag een virtuele persconferentie over operatie ‘Irini’ in Brussel.Beeld AP

De Europese marinemissie ‘Irini’ moet ervoor zorgen dat het VN-wapenembargo tegen Libië wordt nageleefd. Of dat ook echt gaat lukken, is nog maar de vraag.

De Europese Unie is woensdag begonnen met een nieuwe marinemissie in de Middellandse Zee. Onder de naam Irini, het Griekse woord voor vrede, gaat de EU met patrouilleschepen voor de kust van Libië varen om het wapenembargo van de Verenigde Naties tegen dat land te handhaven. Sinds februari 2011 verbiedt dat embargo alle import en export van wapens en ander militair materieel van en naar Libië, vanwege het gewapende conflict dat er woedt.

Irini vervangt de vorige Europese marinemissie, operatie Sophia, die dinsdag afliep. Deze werd in 2015 in het leven geroepen om de toenmalige migratiecrisis een halt toe te roepen. Op het hoogtepunt van de migratiecrisis waagden dagelijks duizenden vluchtelingen hun leven door vanaf de Libische kust op bootjes de oversteek naar Europa te maken. De Sophia-patrouilleschepen moesten daar een stokje voor steken.

Schipbreukelingen

Vorig jaar strooide de Italiaanse regering echter zand in de motor van operatie Sophia, die vanuit Rome opereerde. De inmiddels afgetreden regering onder leiding van de populistische Lega weigerde schepen beschikbaar te stellen voor de marinemissie omdat er sporadisch migranten uit zee werden opgepikt en naar Italiaanse havens werden vervoerd.

Hoewel de nieuwe patrouillemissie niet specifiek gericht is op het tegenhouden van migranten, zullen ook de boten die voor operatie Irini de zee op gaan, onder internationale wetgeving verplicht zijn om mensen in nood te redden. Griekenland heeft tijdens de onderhandelingen over de nieuwe missie toegezegd dat het eventuele schipbreukelingen op zal nemen, op voorwaarde dat de vluchtelingen worden herverdeeld over de andere lidstaten en dat Athene niet in haar eentje opdraait voor de kosten.

Vluchtelingen of niet, de focus van operatie Irini is dus een andere dan die van haar voorganger. In een verklaring valt te lezen dat de missie ‘in het bijzonder inspecties van schepen zal uitvoeren die ervan verdacht worden wapens en gerelateerd materiaal van en naar Libië te vervoeren.’ Daarnaast zal ook de oliesmokkel vanuit Libië worden gemonitord en biedt de Europese missie een helpende hand aan de Libische kustwacht door personeel op te leiden.

Het Libische schaakbord

Libië gaat al geruime tijd gebukt onder een hevig gewapend conflict tussen de regering van nationale eenheid in het westen van het land onder leiding van premier Fayez al-Sarraj, en de troepen van de Libische generaal Khalifa Haftar in het oosten. Door de jaren heen ontwikkelde het land zich tot het strijdtoneel van diverse internationale machten. Zo steunen onder meer Italië, Qatar en Turkije de regering van Sarraj in Tripoli, terwijl Haftar de steun geniet van Frankrijk, de Verenigde Arabische Emiraten, Saudi-Arabië, Rusland en Egypte.

Dat er zo veel spelers op het Libische schaakbord actief zijn, heeft alles te maken met de belangen die er in het Noord-Afrikaanse land liggen. Naast het feit dat Libië voor veel migranten de toegangspoort is naar Europa – een continent dat de vluchtelingen liever kwijt dan rijk is – herbergt het land ook de grootste oliereserves van Afrika. Bovendien krijgen terroristische organisaties als IS en andere militanten met internationale ambities er door de bestuurlijke chaos makkelijk voet aan de grond. Reden te meer voor de omringende landen en het Westen om zich in de interne aangelegenheden van Libië te mengen.

IJdele hoop

Door die grote belangen was er ondanks het wapenembargo van de VN lange tijd een gestage aanvoer van wapentuig naar Libië. Zo stuurde Turkije in december vorig jaar nog troepen en wapens naar Tripoli om Sarraj te helpen in zijn strijd tegen Haftar. Vlak daarna, in januari dit jaar, kwamen de verschillende internationale partijen op een Libië-top in Berlijn overeen het land niet langer militair te ondersteunen.

Operatie Irini moet dergelijke illegale leveranties nog verder bemoeilijken. Al lijkt die ambitie gestoeld op ijdele hoop. Ook de EU zelf erkent dat de levering van wapens met Irini niet geheel valt uit te bannen. Via de grens tussen Libië en Egypte komen wapens onverminderd het land in. Daar zullen ook een paar EU-boten voor de kust weinig verandering in brengen.

Lees ook:

Merkel is tevreden met Libiëtop

Het is crisis in het Noord-Afrikaanse Libië. Om te voorkomen dat het land ‘een tweede Syrië’wordt, kwamen wereldleiders bijeen in Berlijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden