Reportage Samos

Op Samos gaan mensen met bedluis voor bij de wasserette

Nick van der Steenhoven is vrijwilliger op het Griekse eiland Samos. Beeld Thijs Kettenis

Alle financiële hulp en Griekse beloften ten spijt, blijven de omstandigheden in en rond de vluchtelingenkampen op de eilanden voor de Turkse kust mensonterend. Nog steeds zijn het tientallen ­vrijwilligers die proberen het leven van de bewoners een klein beetje draaglijker te ­maken. 

Trouw portretteert drie van hen op het eiland ­Samos. Vandaag deel 3: Nick van der Steenhoven (28), die na een jaar verblijf op het eiland inmiddels tot de veteranen behoort.

Het is bijna onmogelijk een gesprek te voeren met Nick van der Steenhoven op een terras op het plein van Samos-stad. Om de haverklap staat hij op om een voorbij lopende vluchteling te omhelzen of een andere vrijwilliger een hand te geven. “Sorry, waar waren we gebleven?” vraagt hij meermaals.

Niet zo vreemd dat iedereen de zojuist afgestudeerde student internationaal recht kent: met een tussenpoos van twee maanden om zijn scriptie te schrijven werkt hij nu een jaar op het eiland. En in die tijd heeft hij zich als vrijwilliger op nogal verschillende fronten ingezet. Zo leidde hij de wasserette van Samos Volunteers, de grootste organisatie op het eiland. In het vluchtelingenkamp zijn geen faciliteiten om kleren te wassen. Nog los van de aankoop en installatie van professionele wasmachines geen sinecure: zie maar eens te voorkomen dat vijfduizend vluchtelingen allemaal tegelijk in de rij gaan staan voor zeven wasmachines.

“We hebben het kamp opgedeeld in vakken en delen elke dag tickets uit aan één vak. De wasmachines staan continu te draaien, en dan nog kan iedereen gemiddeld eens per twee tot drie maanden een was draaien. Mensen met een medische indicatie, bijvoorbeeld schurft of bedluis, krijgen uiteraard wel voorrang.”

Veroordeelde aangesteld als vertaler

Van der Steenhoven heeft ook juridische hulp verleend. Hij bereidde de bewoners van het kamp voor op hun gesprek met de Griekse of Europese asieldienst. “Mensen hebben geen idee dat daar enorm veel van afhangt. In een voorgesprek proberen we erachter te komen wat mogelijke gronden voor asiel kunnen zijn. Als die er zijn, adviseren we ze die te benadrukken als ze tegenover de asieldienst zitten. En dat ze echt hun hele verhaal moeten doen.”

Van der Steenhoven kent de kritiek dat de vrijwilligers, begaan met het lot van de vluchtelingen en migranten, adviseren verhalen aan te dikken of, erger, te verzinnen. “Dat zou ingaan tegen elke professionele ethiek. Bovendien zitten ze tegenover ondervragers met jarenlange ervaring. Die prikken vrij makkelijk door een nepverhaal heen.”

Van der Steenhoven heeft ook asielzoekers bijgestaan in rechtszaken. Onder anderen mensen die werden aangeklaagd voor mensensmokkel, alleen maar omdat ze toevallig door de échte smokkelaar achter het roer waren gezet nadat die nog in Turkse wateren van boord waren gegaan. Inmiddels heeft hij heel wat zittingen meegemaakt, maar de manier waarop de Griekse rechtsstaat functioneert, blijft hem verbazen. “Zo zijn er vaak geen vertalers. Dan wijst de rechter doodleuk iemand die hij een paar minuten daarvoor heeft veroordeeld aan als tolk. Ik heb zelf wel eens snel iets uit het Arabisch in het Engels vertaald, bijna op de achterkant van een bierviltje. Zonder enige controle werd dat als bewijsstuk geaccepteerd.”

Aanrander en slachtoffer in dezelfde ruimte

Als een cliënt vast zit, hangt het van de dienstdoende politieagent af of Van der Steenhoven hem mag bezoeken – ook al heeft hij dat recht volgens de Griekse wet. Maar het schokkendst vond hij dat een rechter het geen bezwaar vond dat een slachtoffer van aanranding in dezelfde ruimte was geplaatst als de vermeende dader. “Hij stond in de rechtszaal letterlijk in haar nek te hijgen. Het slachtoffer voelde zich enorm geïntimideerd, maar kreeg geen gehoor bij de rechter. Daarop besloot ze de aanklacht in te trekken. En die rechter was nog wel een vrouw!”

Van der Steenhoven werkt nu bij een organisatie waar andere hulpclubs kunnen aankloppen voor bijvoorbeeld logistiek advies en financiële steun. Hij is van plan nog wel even te blijven. “Ik kan me hier nuttig maken. Het is wrang dat deze erbarmelijke situatie nu al jaren aanhoudt, in de Europese Unie nota bene. Die maakt zich voortdurend sterk voor mensenrechten elders op de wereld, maar in het geval van lidstaat Griekenland lijkt ze oogkleppen op te hebben.”

Lees ook:
De beautydag is populair in het vluchtelingenkamp op Samos

Roza van den Hanenberg (30) runt met een vriendin een vrouwencentrum op Samos.

Er zijn nog geen wc’s, maar dankzij Martijn nu wel kliko’s in het Griekse vluchtelingenkamp

Martijn van Ommen (39) zette op Samos een vuilnisdienst op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden