Moedersterfte

Op het Afrikaanse platteland werkt een ouderwetse prik in de buik vaak beter dan een echo

Het ziekenhuis op het platteland van West-Tanzania waar gynaecoloog Rob Mooij zijn onderzoek naar moedersterfte deed. Beeld
Het ziekenhuis op het platteland van West-Tanzania waar gynaecoloog Rob Mooij zijn onderzoek naar moedersterfte deed.Beeld

Jaarlijks sterven er wereldwijd 300.000 vrouwen tijdens of vlak na de zwangerschap. Een groot deel van deze vrouwen overlijdt in kleine ziekenhuizen op het platteland van sub-Sahara-Afrika. Promovendus Rob Mooij ontdekte dat een moderne aanpak soms averechts werkt.

In het ziekenhuis op het platteland van West-Tanzania waar gynaecoloog Rob Mooij van 2010 tot en met 2013 werkte, bestond de verloskamer uit vier bedden die in de hoek van een grote zaal werden afgeschermd met gordijntjes. De ramen en deuren stonden open – het was er toch warm genoeg. Aan één verloskundige de taak om gemiddeld zeven bevallingen per dag in goede banen te leiden.

Er was alleen plaats voor de vrouwen die op het punt stonden om te bevallen, ruimte voor professionele nazorg was er niet. En dat terwijl de hoogzwangere vrouwen die zich voor de bevalling in het ziekenhuis meldden, en die vaak al een lange reis over hobbelige zandpaden achter de rug hadden, in de meeste gevallen kampten met complicaties. Iedere maand overleed er een moeder.

“Tanzania is een land met hoge moedersterfte. Wanneer je de zorg rondom de bevalling kan verbeteren, verminder je niet alleen de moeder- maar ook de kindersterfte. Deze twee problemen zijn nauw met elkaar verbonden”, vertelt Rob Mooij, die vorige week promoveerde aan de Rijksuniversiteit Groningen op het onderwerp ‘veilig moederschap’. Voor zijn onderzoek vergeleek hij de situatie in grote ziekenhuizen in Tanzania met die in plattelandsziekenhuizen.

Verschil stad en platteland

Dat onderscheid is belangrijk, ontdekte hij: “In de loop der jaren is er al veel onderzoek gedaan naar het tegengaan van moeder- en kindsterfte, maar die onderzoeken worden vanuit grotere ziekenhuizen in meestal rijkere landen uitgevoerd. Uit mijn onderzoek is gebleken dat een aantal van de oplossingen die daar worden bedacht om de zorg te verbeteren, niet zomaar toepasbaar zijn in plattelandsziekenhuizen.”

Een goed voorbeeld is de echoapparatuur, die vaak door goededoelenorganisaties vanuit de westerse wereld in de plattelandsziekenhuizen wordt geplaatst. De gedachte is dat echoapparaten de kwaliteit van zorg zullen verbeteren. Vaak is dat ook zo, zegt Mooij, maar voor patiënten die ernstige complicaties hebben, zorgt een echo soms voor juist noodlottige vertraging.

“Een diagnose van een buitenbaarmoederlijke zwangerschap stel je gewoonlijk via een echo. In de westerse wereld staat het echoapparaat klaar voor gebruik en is er altijd deskundig personeel beschikbaar. Maar uit angst voor diefstal stond in mijn ziekenhuis de echoapparatuur achter slot en grendel. Ook had niet iedereen de kennis om de echo te maken en moest er soms midden in de nacht nog een deskundige opgeroepen worden. In zo’n geval kon het soms wel twee uur duren voordat de diagnose gesteld werd. Die tijd was er niet, er moest snel geopereerd worden. Uit mijn onderzoek blijkt dat in zo’n geval de ouderwetse methode om door middel van een prik in de buik van de zwangere vrouw een snelle diagnose te stellen, vaak al volstaat.”

Modern is niet altijd beter

En er zijn meer voorbeelden die uitwijzen dat moderne oplossingen niet altijd de beste resultaten opleveren. Zo gaan adviezen over het tegengaan van moedersterfte vaak uit van de aanwezigheid van een intensive care en couveuses. “Het ziekenhuis waar ik werkte, is inmiddels aangesloten op een elektriciteitsnet, maar dat laat nog wel te wensen over. Vandaar dat het in deze ziekenhuizen niet werkt om couveuses te plaatsen of een ic in te richten”, zegt Mooij.

De discussie over de beste aanpak in ziekenhuizen zoals die van Mooij is niet theoretisch: bijna tweede derde van de bevolking in Tanzania woont op het platteland en is dus afhankelijk van zorg in ziekenhuizen met zeer beperkte middelen. Om de moedersterfte terug te dringen is het volgens Mooij daarom in de allereerste plaats belangrijk dat de behandeling die nodig is, wordt aangepast aan de omgeving waarin een ziekenhuis zich bevindt. Dat betekent dat ouderwetse methodes in sommige gevallen beter werken dan de modernste middelen.

Pas als je goed kijkt naar de omgeving en welke zorg daar toepasbaar is, gaat de kwaliteit van de zorg in plattelandsziekenhuizen omhoog. Mooij: “Je kan pas iets verbeteren als je ook echt weet hoe de situatie daar is.”

Lees ook:

Welvarend Amerika kent hoge moedersterfte: ‘Hun gezondheid heeft lage prioriteit’

Het is een ware ‘volksgezondheidspuzzel’, zegt de Amerikaanse gynaecoloog Sherry Ross uit Santa Monica. Terwijl de moedersterfte in andere westerse landen al jaren daalt, stijgt die in de Verenigde Staten juist aanzienlijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden