ReportageVerkiezingen

Op de Berlijnse Kurfürstenstrasse zie je Duitsland twijfelen over de toekomst na Merkel

Klimaatactivisten in Berlijn. Beeld Getty Images
Klimaatactivisten in Berlijn.Beeld Getty Images

De Kurfürstenstrasse in Berlijn is een microkosmos van de Duitse maatschappij. En dat blijkt uit het stemgedrag van de bewoners.

Op de Kurfürstenstrasse laat Berlijn zich van al zijn verschillende kanten zien. Naast de Twaalf-Apostelenkerk knipogen prostituees met lange ge­stylede haren en korte bontjasjes naar de bestuurders in voorbijrijdende auto’s. Onder de nieuwbouwwoningen aan de overkant van de straat is net een stijlvolle supermarkt geopend. Een goochelshow en een clown trekken de yuppen van de wijk met jonge kinderen.

De gepensioneerde Gaston Bonsack en Birgit Othmann bekijken het tafereel van een afstandje. De buren wonen meer dan twee decennia in de Kurfürstenstrasse en bespreken op een bankje voor de kerk de gang van zaken in hun wijk. Ook de verkiezingen, die zondag plaatsvinden, komen uitvoerig aan de orde. Beiden vinden dat het tijd is voor verandering in Duitsland. “De afgelopen zestien jaar (onder de centrumrechtse CDU van Angela Merkel, red.) worden armen alleen maar armer en rijken rijker”, zegt Othmann. “Dat gaat zo niet langer.”

Birgit Othmann en Gaston Bonsack vinden dat het na zestien jaar Merkel tijd wordt voor verandering in Duitsland. Beeld Kim Deen
Birgit Othmann en Gaston Bonsack vinden dat het na zestien jaar Merkel tijd wordt voor verandering in Duitsland.Beeld Kim Deen

Bonsack werkte een leven lang in de gastronomie, Othmann in een casino. “We hebben altijd hard gewerkt, maar ons pensioen is niet voldoende”, zegt Othmann. “De huren worden zo hoog, tegenwoordig moet je hier minstens 2000 euro verdienen om rond te komen”, zegt Bonsack. Dit jaar stemt hij op de SPD, “omdat die wat voor de armen willen doen”. Othmann denkt daar anders over. “Ik heb mijn hele leven op de SPD gestemd, maar daarmee verandert ook niets.” Ze twijfelt nu tussen de Groenen en die Linke.

‘Merkel was belangrijk voor hoe de wereld Duitsland ziet’

Even verderop loopt de 30-jarige Carolin Pech met haar zoontje in de kinderwagen. Ze woont bijna drie jaar in een van de nieuwbouwwoningen in de straat en werkt als consultant in de auto-industrie. Ze is een groot fan van bondskanselier Angela Merkel, vooral vanwege haar gewicht in de internationale politiek. “Zij was belangrijk voor hoe de wereld Duitsland ziet.” De CDU blijft ze trouw, maar aan Merkel kan haar opvolger Armin Laschet niet tippen. “Hij heeft niet hetzelfde aanzien. Ik hoop dat hij vervangen wordt als de CDU in de regering komt.”

In haar eigen kiesdistrict vindt ze het belangrijk dat de CDU iets aan het drugsgebruik en de prostitutie doet. Op federaal niveau noemt ze de twee onderwerpen die veel Duitsers belangrijk lijken te vinden. Ze wil dat de volgende regering meer doet voor het klimaat, een coalitie van de CDU en de Groenen zou ze dus wel zien zitten. Ook vindt ze het belangrijk dat Duitsland invloed houdt op het wereldtoneel en blijft investeren in ontwikkelingshulp, om meer migratie naar Europa te voorkomen.

Marcus Leiter is ontevreden met de regering-Merkel. ‘Ons land kan niet op tegen China of de Verenigde Staten.’ Beeld Kim Deen
Marcus Leiter is ontevreden met de regering-Merkel. ‘Ons land kan niet op tegen China of de Verenigde Staten.’Beeld Kim Deen

De 43-jarige Marcus Leiter, die naast de tippelzone tegen zijn racefiets leunt, is juist ontevreden met de regering-Merkel. “Kijk dan naar onze armoedige hoofdstad, we lopen hopeloos achter. Ons land kan niet op tegen China of de Verenigde Staten.” Leiter heeft lang in Los Angeles gewoond en overweegt terug te keren. Sinds de val van de Muur is het volgens hem bergafwaarts gegaan met Duitsland. “We hebben veel moeten betalen om het oosten weer op te bouwen.”

Hetzelfde gebeurt nu met vluchtelingen, denkt Leiter. “Blijkbaar blijven ze nu hier en dat kost ons geld”, zegt hij. Daarom heeft hij besloten om zondag op de AfD te stemmen. “Ze zijn redelijk nieuw, dus ik hoop dat zij wellicht nog iets kunnen veranderen in dit land. Andere partijen zeggen ‘we veranderen dit en dat’, maar er komt nooit iets van.” Het klimaat vindt hij ook belangrijk, maar dat de AfD daar niets aan doet, begrijpt hij. “Europa kan wel klimaatverdragen sluiten, maar China zal zich er toch niet aan houden. Dus wat heb je eraan?”

Onderbuikgevoel

Aan de overkant van de straat komt de twintigjarige Emine Yilmaz, met zwartgeverfde wimpers en een elegante grijze hoofddoek, net uit de sociaalpedagogische school om de hoek. Veel had ze aanvankelijk niet op met de politiek, maar nu die op school zoveel besproken wordt, heeft ze wel een mening gevormd. Ze twijfelt tussen de SPD, de Groenen en die Linke, maar veel maakt het haar niet uit. “We moeten stemmen, zodat de AfD niet te groot wordt.” Het klimaat vindt ze heel belangrijk, “net als al mijn klasgenoten”, zegt ze. Maar het is wel belangrijk dat de autowegen niet plaats zullen maken voor fietspaden. “Ik ben erg gehecht aan mijn auto.”

Nils Fehrensen: ‘Ze zeggen toch wat de kijkers willen horen’. Beeld Kim Deen
Nils Fehrensen: ‘Ze zeggen toch wat de kijkers willen horen’.Beeld Kim Deen

In sekswinkel LSD werkt de 42-jarige Nils Fehrensen tussen roze neonlichten, met de Red Hot Chili Peppers op de achtergrond. Hij vond het niet makkelijk om een beslissing te nemen. Alle televisiedebatten tussen bondskanselierkandidaten Armin Laschet (CDU), Annalena Baerbock (Groenen) en Olaf Scholz (SPD ) heeft hij gezien, maar hij werd er niet veel wijzer van. “Ze zeggen toch wat de kijkers willen horen.”

Fehrensen vindt ‘de klassieke onderwerpen’ belangrijk: werkgelegenheid, belastingen, pensioenen. Maar deze verkiezingen denkt hij ook aan het klimaat. Hij is dit jaar vader geworden, en wil dat zijn dochter een zekere toekomst heeft. Het liefst had hij Merkel willen houden. Nu geeft hij zijn vertrouwen dan maar aan Olaf Scholz, van de SPD. “Hij spreekt mij het meest aan. Uiteindelijk draait het toch om dat onderbuikgevoel.”

Lees ook:

Hoe deze Duitse verkiezingscampagne de spannendste in jaren werd

Campagnestrateeg Julius van de Laar heeft het deze dagen misschien wel net zo druk als de belangrijkste kandidaten in de Duitse verkiezingsstrijd. Als veelgevraagd commentator haast hij zich van tv-studio naar publieksdebat om de campagne te duiden. Want die kwam misschien wel traag op gang, maar is uiteindelijk in een spannende eindspurt geëindigd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden