ReportageAsielopvang

Ook in het Belgische ‘Ter Apel’ slapen asielzoekers voor de poort

Tientallen mensen slapen voor de deuren van het aanmeldcentrum in Brussel.  Beeld Tessa Kraan
Tientallen mensen slapen voor de deuren van het aanmeldcentrum in Brussel.Beeld Tessa Kraan

In België worstelt de regering, net als in Nederland, met de asielopvang. Asielzoekers slapen voor de deur bij het Klein Kasteeltje, aanmeld- en opvangcentrum in hartje Brussel. “Ik wist niet dat we hier zo behandeld zouden worden.”

Annelies Bontjes

De zon raakt al bijna de voeten van de jongemannen die op deze vrijdagochtend onder een deken of een stuk karton in een lange rij op straat liggen te slapen. Alle tijd in de schaduw is heilig want het kwik zal vandaag tot 33 graden stijgen. De tientallen mannen komen uit Afghanistan, Burundi, Eritrea, Gambia, Gaza of Syrië. Ze hebben hetzelfde doel: een nieuwe toekomst in ‘droomland’ België.

En die begint hier bij aanmeldcentrum het Klein Kasteeltje, een naam die herinnert aan de tijd dat het grote herenhuis nog werd omringd door water. Tegenwoordig is er weinig hoffelijks aan deze plek in hartje Brussel, waar afval rondzwerft en het naar urine ruikt.

Wie een asielaanvraag in België wil doen moet zich aanmelden bij het Klein Kasteeltje, in hartje Brussel.  Beeld Tessa Kraan
Wie een asielaanvraag in België wil doen moet zich aanmelden bij het Klein Kasteeltje, in hartje Brussel.Beeld Tessa Kraan

Wie asiel aanvraagt in België, moet in lijn met Europese wetgeving direct opvang krijgen. Alleen schendt het land al maandenlang haar eigen regels door een tekort aan plekken. De federale regering nam onlangs nieuwe maatregelen: meer plekken en mensen sneller laten uitstromen.

Maar een paar vrije plekken

Deze week openden er twee nieuwe tijdelijke opvangcentra, een in Brussel voor 100 asielzoekers en een in Berlaar, bij Antwerpen, waar uiteindelijk 750 mensen terecht kunnen. Maar dat zal lang niet genoeg zijn: alleen de komende maanden zijn er al 1.500 extra plaatsen nodig, zo blijkt uit cijfers van Fedasil, de dienst die verantwoordelijk is voor de opvang van asielzoekers.

Om 8.30 precies openen de ijzeren poorten van het Klein Kasteeltje zich onder toeziend oog van de politie. Eerst worden de alleenstaande minderjarigen binnengelaten, daarna de gezinnen. Dan de laatste rij: tachtig alleenstaande mannen.

Deze vrijdag zijn er nog één of twee plekken voor deze groep over. De rest krijgt een blauw papier in hun handen gedrukt met een dag en tijd voor een afspraak om hun asielaanvraag te starten. Zij hebben nog geluk: eerder deze week kon opnieuw op meerdere dagen niet iedereen een tijdslot krijgen.

Mensen wachten in de rij voor de poorten van het Klein Kasteeltje.  Beeld Tessa Kraan
Mensen wachten in de rij voor de poorten van het Klein Kasteeltje.Beeld Tessa Kraan

Status

Dat er juist nu zo’n groot tekort aan opvangplekken is komt volgens de operationeel directeur van Fedasil, Pieter Spinnewijn, doordat er grote achterstanden zijn in de behandeling van asielaanvragen. De procedures verlopen te langzaam.

Verder is de instroom sterk gestegen na een relatief rustige periode tijdens de coronapandemie. Ook is België een belangrijke bestemming voor Afghanen in nasleep van de machtsovername van de Taliban vorig jaar. Daarnaast is er een grote groep asielzoekers die al een aanvraag heeft gedaan in een andere Europese lidstaat en desondanks is doorgereisd naar België.

Volgens de directeur van Fedasil, Pieter Spinnewijn, komt het tekort aan opvangplekken doordat er achterstanden zijn in het behandelen van asielaanvragen.  Beeld Tessa Kraan
Volgens de directeur van Fedasil, Pieter Spinnewijn, komt het tekort aan opvangplekken doordat er achterstanden zijn in het behandelen van asielaanvragen.Beeld Tessa Kraan

De meeste asielzoekers bij het aanmeldcentrum behoren tot die laatste groep, zegt Spinnewijn, naar schatting zelfs één op de twee. “Sommigen hebben al een vluchtelingenstatus gekregen elders in Europa, maar vragen opnieuw asiel aan in België omdat ze hier meer kansen en sociale rechten hebben.”

Volgens Europese regels is het eerste land waar iemand Europa binnenkomt en zich registreert verantwoordelijk voor de asielaanvraag en opvang. “Dat asielzoekers er liever voor kiezen om hier voor de deur te slapen dan te blijven in het land waar ze hun eerste aanvraag deden, toont de enorme gebreken van het Europese asielsysteem.”

Om druk op de regering te zetten, zijn er onder begeleiding van Vluchtelingenwerk Vlaanderen gerechtelijke procedures gestart. Sinds januari is Fedasil al meer dan 1.000 keer veroordeeld omdat het niet alle asielzoekers opvang kan bieden, bevestigt Helene Asselman, beleidsmedewerker bij Vluchtelingenwerk Vlaanderen.

Abdulkarim (21) en zijn oom slapen al weken op straat. Elke ochtend staan ze voor de deur bij het aanmeldcentrum.  Beeld Tessa Kraan
Abdulkarim (21) en zijn oom slapen al weken op straat. Elke ochtend staan ze voor de deur bij het aanmeldcentrum.Beeld Tessa Kraan

‘We slapen al vijf weken op straat’

“Er wordt naar structurele oplossingen gezocht maar dat duurt lang door weerstand op lokaal niveau. Gemeenten weigeren nieuwe opvangplekken te openen. Tegelijkertijd wordt de acute noodsituatie niet aangepakt. Er slapen al maanden mensen op straat, dát zou de prioriteit van de regering moeten zijn.”

Op de stoep voor het Klein Kasteeltje is Abdulkarim (21) uit Aleppo inmiddels een illusie armer. “Ik wist niet dat we hier zo behandeld zouden worden”, zegt hij. Hij vluchtte met zijn oom naar België na verhalen van andere Syriërs. “Maar we slapen nu al vijf weken op straat. Elke ochtend staan we hier om 8 uur voor de deur.”

Voor eten en drinken is hij afhankelijk van hulporganisaties. Ook deze ochtend loopt een groep vrijwilligers langs de rijen, ze delen koffie en Luikse wafeltjes uit. Om 8.45, slechts een kwartier nadat ze openden, sluiten de poorten weer en maant de politie iedereen te vertrekken. Het is vol. Abdulkarim zegt dat hij in België zijn rechtenstudie wil afmaken. “Ik wil advocaat worden, dat is mijn droom. Dus ik blijf het proberen.”

Verdere gegevens van Abdulkarim zijn bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook:

Brusselse burgers bieden vluchtelingen een bank, een bed, een kamer voor de nacht

Terwijl de Belgische regering illegale migranten op doorreis naar Groot-Brittannië steeds harder aanpakt en opnieuw gaat terugsturen, groeit onder burgers het verzet.

Het is iedere dag weer puzzelen voor het Coa

Het is iedere dag puzzelen voor het Coa om asielzoekers een slaapplaats te bieden. Zaterdag lukte dat niet. 250 asielzoekers brachten de nacht in Ter Apel in de buitenlucht door.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden