Zuid-Amerika

Ook in Brazilië waait een anti-abortuswind door het Congres

Anti-abortusactivisten houden een mars in de Braziliaanse miljoenenstad Sao Paolo. Beeld Getty Images
Anti-abortusactivisten houden een mars in de Braziliaanse miljoenenstad Sao Paolo.Beeld Getty Images

Het wegvallen van het landelijk recht op abortus in Amerika doet ook in Brazilië het abortusdebat oplaaien.

Wies Ubags

Abortus is, bij enkele zeer nauw omschreven omstandigheden, toegestaan in Brazilië. Maar van harte gaat het niet. Dat ondervond een elfjarig meisje uit de zuidelijke deelstaat Santa Catarina deze zomer.

Ze was na een verkrachting zwanger geworden. Toen de moeder de zwangerschap ontdekte, na 22 weken, zocht ze de hulp van een arts om die af te breken. Het ziekenhuis was van mening dat een rechter toestemming moest geven.

De beelden van die rechtszaak deden in Brazilië veel stof opwaaien. Rechter Joana Ribeiro probeerde het meisje ervan te overtuigen om ‘nog even vol te houden’: om van haar kind te bevallen en het daarna in adoptie te geven. De rechter zette het elfjarige meisje niet alleen onder druk om van de ingreep af te zien, ze plaatste haar ook in een tehuis. Volgens haar zou een abortus na zo’n vergevorderde zwangerschap moord zou zijn.

Uiteindelijk greep de landelijke justitie in. Die gaf het meisje en haar moeder toestemming om de ingreep alsnog te laten uitvoeren. Aldus geschiedde.

Politiek beladen

Volgens de Braziliaanse wet was de abortus in dit geval toegestaan, omdat de zwangerschap het gevolg was van verkrachting. De enige andere twee gevallen waarin iemand in Brazilië abortus mag ondergaan, zijn indien haar leven door de zwangerschap in gevaar is of indien het ongeboren kind lijdt aan anencefalie − een aandoening waarbij de hersenen nauwelijks tot ontwikkeling komen.

Het onderwerp is politiek beladen. Hoewel de abortus van het elfjarige meisje legaal was, wil het ministerie voor familiezaken en mensenrechten alsnog dat er een gerechtelijk onderzoek wordt gedaan naar de handelwijze van de uitvoerende artsen. Het ministerie wil ook dat er een onderzoek wordt geopend naar de nieuwssite The Intercept, die videobeelden publiceerde van de rechter die het meisje onder druk zette.

Begin juli vlogen twee vrouwelijke congresleden elkaar in Brasilia al verbaal in de haren over de zaak. De conservatieve Chris Tonietto wilde dat de rechter een eerbetoon zou krijgen. De progressieve Sâmia Bomfim, die ijvert voor vrije abortus, was mordicus tegen.

Wetsvoorstellen

Het is niet het enige voorstel over abortus dat in het parlement circuleert. Zeker sinds in mei de conceptuitspraak uitlekte van het Amerikaanse Hooggerechtshof, dat in juni inderdaad een einde maakte aan het landelijke recht op abortus in de VS, voelen tegenstanders van abortus zich gesterkt. Het regent initiatieven in de Braziliaanse volksvertegenwoordiging.

Het zijn soms symbolische voorstellen, zoals de ‘motie van applaus’, die werd ingediend om conservatieve Braziliaanse juristen toe te juichen. In andere voorstellen herken je de Amerikaanse trend om steeds draconischer straffen op te leggen. Congreslid Carla Zambelli, een van de felste tegenstanders van abortus, wil het ‘aanzetten tot abortus’ tot een misdaad maken. Daar zou volgens haar een half jaar celstraf op moeten staan.

Conservatieve politici

Zulke extreme voorstellen halen het niet. Maar in Brazilië zijn politici wel conservatiever dan het volk als het om abortus gaat. Net als in andere Latijns Amerikaanse landen waar abortus niet of slechts beperkt is toegestaan, bestaat er in Brazilië bevolking een progressieve stroming die vindt dat een zwangere vrouw zelf moet beslissen of ze haar kind wil houden of niet. Onder de bevolking houden die voorstanders van vrije abortus, de aanhangers van de huidige wetgeving en de tegenstanders van abortus in alle mogelijke gevallen, elkaar wat aantallen betreft in evenwicht.

In het Congres is de stemming anders. Daar hebben sinds de laatste verkiezingen in 2018 de conservatieven de meerderheid. Zelfs onder de vrouwelijke congresleden is er geen meerderheid voor vrije abortus te vinden. Slechts een kwart van hen wil de huidige beperkingen in de wet ongedaan maken, volgens een inventarisatie van de krant O Globo.

Verdedigers van de Braziliaanse familie

President Jair Bolsonaro, conservatief en van extreemrechtse snit, gaf de tegenstanders van abortus halverwege juli zijn onvoorwaardelijke steun. Tijdens de evangelische Mars voor Jezus in São Paulo zei Bolsonaro dat de komende verkiezingen in oktober een strijd zijn van het goede tegen het kwade. Oftewel: een strijd tegen alles waar vrijzinnig links voor staat.

Abortus is voor hem onderdeel van die bredere strijd, zo verkondigde hij, staande op een van de geluidswagens in de stoet: “We zijn tegen abortus, tegen de genderideologie en tegen het vrijgeven van drugs. We zijn de verdedigers van de Braziliaanse familie”.

Lees ook:

Terwijl de VS abortuswetgeving aanscherpten, kiest Latijns-Amerika juist voor verruiming

Een recente uitspraak van het Hooggerechtshof in de VS geeft tegenstanders van abortus elders in de Amerika’s extra munitie.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden