ReportageWoningmarkt

Ook de huizen in het ooit zo betaalbare Berlijn zijn onbetaalbaar geworden, creatievelingen verlaten nu de stad

Gerswalde Beeld Marcus Reichmann
GerswaldeBeeld Marcus Reichmann

Betaalbaar wonen is een belangrijk thema in de Duitse verkiezingen. De sociaaldemocraten willen honderdduizenden huizen per jaar bouwen.

Mistroostig, donker weer geeft de dorpen op het Brandenburgse platteland een eenzame uitstraling. De torenhoge kerk van Gerswalde, een dorp met zo’n achthonderd inwoners, ligt er zelfs op zondag verlaten bij. De kruidenierszaak is gesloten, de plaatselijke imbiss heeft zo weinig klanten dat de snackbarmedewerker het grootste gedeelte van de dag nergens te bekennen is.

Toch is Gerswalde niet het typische slaperige Brandenburgse dorp. Hier en daar zie je Berlijners lopen, sjorrend aan een kruiwagen in een oversized trui, kleurrijke legging. Jonge mensen uit de stad openden hier in de afgelopen jaren winkeltjes met keramiek en biologische kleding. Ze runnen een stijlvol café en een restaurant in een oude plantenkas, dat dagjesmensen uit de hoofdstad trekt.

‘We waren te laat met kopen’

Philipp Pfeiffer en Lola Randl waren twaalf jaar geleden een van de eerste stadsmensen die in Gerswalde kwamen wonen. Na hun afstuderen in Keulen en Bonn woonden de filmmakers vijf jaar in Berlijn. “We wilden in Berlijn blijven wonen en daar een appartement kopen,” zegt Pfeiffer. “Veel vrienden hadden in de jaren ervoor ongelooflijk goedkoop woningen kunnen kopen, maar wij waren al te laat. In die tijd was het natuurlijk nog steeds relatief goedkoop in vergelijking met nu.”

Het leven in Berlijn was lang betaalbaar voor creatievelingen als Pfeiffer en Randl. Veel kon je er niet verdienen, maar in de jaren na de val van de Muur kon je in de stad goedkoop huren of kopen. Het gros van de appartementen was in handen van de regering. In de jaren na de eeuwwisseling werd steeds meer verkocht aan investeerders en inmiddels bezitten vastgoedbedrijven als Deutsche Wohnen en Vonovia meer dan honderdduizend appartementen in de stad. In een radicale stap beslist Berlijn zondag in een referendum of de grotere vastgoedbedrijven onteigend mogen worden.

Meer maatregelen

Betaalbaar wonen is in deze Bondsdagverkiezingen, die ook zondag gehouden worden, een hoofdthema geworden. De CDU, al zestien jaar aan de macht, wil de markt niet reguleren en wil het probleem oplossen door investeerders aan te moedigen meer huizen te bouwen. Maar de sociaaldemocratische SPD en de Groenen, de partijen die dit jaar ook voor het bondskanselierschap gaan, willen meer maatregelen. Olaf Scholz (SPD) belooft met overheidsgeld 400.000 woningen per jaar te bouwen. De Groenen willen onderzoeken of er een federaal huurplafond kan komen.

Intussen trekken steeds meer Berlijners naar de omringende deelstaat Brandenburg. De deelstaat is blij met die ontwikkeling, want na de val van de Muur vertrokken veel jonge mensen. In de u-bahn in Berlijn hangen af en toe posters van Brandenburgse dorpen die adverteren met hoe betaalbaar het leven er nog is: ‘Kom in Eberswalde wonen voor 250 euro per maand. Slechts een uur reistijd naar Berlijn’.

Gerswalde. Beeld Marcus Reichmann
Gerswalde.Beeld Marcus Reichmann

Twaalf jaar geleden trokken Pfeiffer en Randl op de kaart een cirkel van anderhalf uur reistijd rondom Berlijn. In die cirkel zochten zij naar een huis en zo kwamen ze in Gerswalde terecht. Daar stonden verschillende huizen al jaren te koop. “Veel van die huizen waren aan het rotten”, vertelt Pfeiffer aan tafel onder een boom vol grote rode appels. “Dit huis was dat niet, dus we besloten het meteen te kopen.” Voor hoeveel verklappen ze niet, maar ‘minder dan vijftigduizend euro’.

Geen goede reputatie

De eerste jaren waren ze op twee koppels na de enige stadsmensen in het dorp. Aan het meer even verderop woonden bekende schrijvers en muzikanten, zoals Wolf Biermann. Maar in een dorp als Gerswalde wilde niemand wonen. “Het had geen goede reputatie”, zegt Pfeiffer. “Als je hier in de jaren negentig door al deze verlaten dorpen reed kreeg je het gevoel dat je tussen de nazi’s belandde.” Maar nu meer Berlijners naar Brandenburg verhuizen, schudt de deelstaat langzaam dat schrikbeeld van zich af.

Gerswalde. Beeld Marcus Reichmann
Gerswalde.Beeld Marcus Reichmann

Ook Pfeiffer en Randl zetten, onbedoeld, een trend. Ze openden in hun huis, een voormalig pension, een galerie met bijbehorend café. Twee Japanse vriendinnen verhuisden van Berlijn naar Gerswalde om het te runnen. “Zij hadden het zo mooi gemaakt, met hun eigen taartjes en gerechten, dat het opeens een bezienswaardigheid werd.” Gerswalde kwam pas echt op de kaart te staan toen het stel de voormalige kasteeltuin van het dorp kocht. Zij hebben de ‘Grosser Garten’ opgeknapt, nu een tuin vol planten en bloemen in flamboyante kleuren. In de aanliggende gebouwen willen ze filmworkshops organiseren.

In de afgelopen jaren verhuisden steeds meer kennissen naar het dorp. “De huurprijzen en corona hebben daaraan bijgedragen”, zegt Pfeiffer. “Daarbij is hier nu meer te beleven. Je wilt ook verhuizen naar een fijne omgeving.” In een stad als Berlijn kunnen jonge mensen nauwelijks nog iets voor zichzelf beginnen, denkt Pfeiffer. Maar op het platteland kan dat wel. “Iedereen zoekt naar mogelijkheden in het leven. Hoe meer je die hebt, hoe interessanter het leven wordt.”

Gerswalde. Beeld Marcus Reichmann
Gerswalde.Beeld Marcus Reichmann

Lees ook:

Duitsland kiest, en dus ligt Brussel lam

De verkiezingen in Duitsland leggen besluitvorming in Brussel bijna helemaal lam. Grote dossiers als migratie en klimaat wachten op een nieuwe bondskanselier.

Hoezo, ‘wir schaffen das’ - dachten ze in Chemnitz

Het is één van de meest bepalende uitspraken van Merkels bondskanselierschap: ‘Wir schaffen das’. Extreemrechts kreeg mede daardoor de wind in de rug. Terug naar Chemnitz, waar dat gedachtegoed nog alom aanwezig is.

Het oosten van Duitsland heeft geen boodschap aan het politieke midden

In het oosten van Duitsland doen vooral de flankpartijen Die Linke en de AfD het goed. ‘Er is veel wantrouwen tegen de gevestigde politiek.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden