Een standbeeld van koningin Victoria in de tuin bij Kensington Palace in Londen. Beeld AFP
Een standbeeld van koningin Victoria in de tuin bij Kensington Palace in Londen.Beeld AFP

Déjà vuVerenigd Koninkrijk

Ook de dood van koningin Victoria betekende het einde van een tijdperk

Paul van der Steen

“De begrafenis van H.M. Victoria is één vertoon geweest van ontzaglijke weelde en luister, zooals nog nimmer te Londen werden aanschouwd”, schreef De Maasbode op 5 februari 1901, een dag na de uitvaart van de tot dan toe langst regerende Britse monarch. Maar de katholieke krant kon het rouwmoment niet loskoppelen van de op dat moment woedende Boerenoorlog: “Menigeen zal in Londen bij het zien van al die weelde zijn gedachte hebben laten gaan naar de bloedige velden van Zuid-Afrika, waar de bloem van Engelands leger, de schragers zijner wereldmacht, met de Union Jack in hun stervende hand geklemd, zonder luister en zonder weelde werden neergelaten in een zandige groeve. Menigeen zal zich afgevraagd hebben, of met de oude vorstin ook niet Engelands glorie ten grave werd gedragen.”

De plechtigheid betekende in elk geval de afsluiting van een era, het Victoriaanse tijdperk. De koningin had geregeerd sinds 1837. Alleen haar vorige week overleden achterkleindochter Elizabeth zat langer op de troon. In haar geval wordt al gesproken van het Elizabethaanse tijdperk.

Bij de uitvaart komende maandag zullen de gedachten onwillekeurig teruggaan naar de begrafenis van prins Philip, zo’n anderhalf jaar geleden. Hij overleed kort voor zijn honderdste verjaardag. Koningin Victoria had niet het geluk om haar gemaal, prins Albert, zo lang aan haar zijde te hebben. Ze was bijna veertig jaar weduwe en droeg sinds zijn dood zwart. Tijdens haar uitvaart moest wit juist de dominante kleur zijn.

Met bruidssluier de kist in

Victoria ging ook gekleed in een witte jurk en met een dito bruidssluier de kist in. Het was goed dat ze maar krap anderhalve meter groot was, want op en rondom haar lichaam wilde ze tal van herinneringen aan naasten. Daarbij hoorden mantels, zakdoeken, vijf ringen en een afgietsel van een hand van prins Albert. In haar eigen hand kreeg ze een etui met de foto’s en haarlokken van haar favoriete dienaar, de in 1883 overleden Schot John Brown. Het gebeurde buiten medeweten van troonopvolger Edward, die de prominente rol van een ondergeschikte aan het Hof het liefst wilde doen vergeten.

De Britten langs de straten beseften op 4 februari 1901 hoe historisch de staatsbegrafenis van de koningin was. Haar kist stond op een affuit. Zo had ze het gewild. Met militairen rondom haar in plaats van hoge adel. Die kwam vanuit binnen- en buitenland wel voor de uitvaart naar Londen.

Waar de Oranjes maandag aanstaande aanwezig zijn met de koning, de koningin en de voormalige koningin, schitterde de jonge Nederlandse vorstin Wilhelmina bij Victoria’s uitvaart door afwezigheid. Haar bruiloft met prins Hendrik stond gepland voor 7 februari. Na het overlijden van de Britse vorstin (plus een van Wilhelmina’s ooms) was er even discussie geweest over het doorgaan van dat feest. Maar tot een afgelasting kwam het niet. De plechtigheid, voor koninklijke begrippen al behoorlijk sober en besloten, werd enkel ingekort.

Goedkoper dan nieuwe

De verhoudingen tussen Londen en Den Haag waren op dat moment overigens koeltjes vanwege de Nederlandse sympathie voor de ‘stamverwante’ Zuid-Afrikaanse Boeren. Hun leider, Paul Kruger, was tijdens een bezoek aan Nederland ten paleize ontvangen en had zelfs een staatsbanket gekregen.

Bij de uitvaarten van prins Hendrik en koningin Wilhelmina, respectievelijk in 1934 en 1962, zou net als bij die van koningin Victoria wel worden gekozen voor wit in plaats van zwart. De Nederlandse vorstin had het al in 1919 vastgelegd. Of het Britse voorbeeld de belangrijkste inspiratie vormde, is onduidelijk. In haar instructies van 1919 verwees Wilhelmina op een andere manier rechtstreeks naar 1901: de witte paardentuigen van haar huwelijk konden bij de uitvaart worden hergebruikt. Dat was goedkoper dan nieuwe laten maken.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril. Eerdere afleveringen van de rubriek Déjà Vu leest u hier.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden