Premier Boris Johnson vrijdagmiddag voor de deur van zijn ambtswoning, waar hij een toespraak houdt na de ruime verkiezingsoverwinning van de Conservatieven.

Britse verkiezingenBrexit

Ook 2020 wordt een enerverend brexit-jaar: tot het bittere eind

Premier Boris Johnson vrijdagmiddag voor de deur van zijn ambtswoning, waar hij een toespraak houdt na de ruime verkiezingsoverwinning van de Conservatieven. Beeld EPA

Goed nieuws én slecht nieuws: de grote verkiezingsoverwinning voor Boris Johnsons Conservatieven is het in de ogen van de 27 EU-landen allebei.

Goed nieuws omdat er nu eindelijk zekerheid lijkt te zijn over de Britse terugtrekking uit het grootste handelsblok ter wereld, per 31 januari. ‘Slecht nieuws’, zoals premier Rutte maar weer eens zei, om precies dezelfde reden. Hoe gaat het nu verder met het brexit-proces?

December 2019/januari 2020: van backstop naar frontstop 

De vuistdikke terugtrekkingsovereenkomst, die Brussel en Londen in november vorig jaar sloten en die in oktober onder de nieuwe premier Boris Johnson iets werd herzien, kan weer worden afgestoft en naar het Britse Lagerhuis gestuurd. Het akkoord strandde daar tot drie keer toe, toen Theresa May nog premier was. De gewraakte ‘backstop’, een garantieregeling voor het Ierse grensprobleem, werd onder Johnsons hoede omgezet in een soort permanente ‘frontstop’, waarvan de haalbaarheid nog moet blijken.

Desondanks zou goedkeuring in het Lagerhuis nu geen probleem meer mogen zijn met de ruime meerderheid die de Conservatieven nu hebben. Moeizamer zou dat kunnen verlopen in het Hogerhuis, het House of Lords, waar deze verkiezingen niets aan de verhoudingen hebben veranderd.

Als het brexit-akkoord eenmaal deze horde heeft genomen, is het Europees Parlement aan zet. Dat doet er alles aan om de schijn te vermijden dat het geen rol speelt in het vertrek van de Britten uit de EU. De noodzakelijke plenaire stemming, waarbij een simpele meerderheid volstaat, is dan ook ‘geen formaliteit’, zoals parlementsvoorzitter David Sassoli in oktober al zei.

De parlementaire brexit-coördinator en Belgische oud-premier Guy Verhofstadt liet in dezelfde maand al doorschemeren dat er nog wel wat onduidelijkheden zijn om op te helderen. Het gaat dan vooral om de bescherming van de rechten van de ongeveer drie miljoen EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk. “Het gaat ons niet om de inhoud van de overeenkomst, maar om de toepassing ervan”, zei hij op 25 oktober in deze krant. “Zelfs nadat onze goedkeuring gegeven is, zullen we in de toekomst die garanties blijven eisen.”

Het Europees Parlement (dat in deze kwestie 450 miljoen burgers vertegenwoordigt, tegen 65 miljoen door het Britse parlement) zou tijdens zijn plenaire Straatsburg-sessie van 13 tot 16 januari over de deal kunnen stemmen, mits Londen die stap dan al heeft gezet. Mocht de Britse goedkeuring toch nog later komen, dan zou de Europese stemming uiterlijk op 29 of 30 januari kunnen plaatsvinden, tijdens een geplande plenaire bijeenkomst van het parlement in Brussel.

Premier Boris Johnson vrijdagmiddag voor de deur van zijn ambtswoning, waar hij een toespraak houdt na de ruime verkiezingsoverwinning van de Conservatieven. Beeld EPA

De nacht van 31 januari op 1 februari 2020: de brexit is een feit 

Op vrijdagavond 31 januari, om middernacht Brusselse tijd, is de brexit dan eindelijk een feit - ruim tien maanden na de eerst daarvoor aangewezen datum. Doorsnee EU-burgers, inclusief de Britse, zullen niets merken. Op 1 februari begint immers een afgesproken overgangsperiode waarin het VK nog virtueel EU-lid blijft, dus ook deel blijft uitmaken van de interne markt. Het enige dat van de ene op de andere dag verandert, is dat de Britten geen stem meer hebben in Brussel. Ze vertrekken uit de EU-instituties, ook de 73 Europarlementariërs.

Het Europees Parlement krimpt van 751 naar 705 zetels. Nederland krijgt er juist drie bij: van 26 naar 29 leden. Na de verkiezingen van mei was al bekend dat die extra zetels worden verdeeld over de VVD, de PVV (dat nu nog nul zetels heeft) en Forum voor Democratie.

Beeld EPA

Februari 2020: een nieuwe handelsrelatie, een nieuwe onderhandelingsronde 

Begin februari zou de Europese Commissie een voorstel moeten presenteren voor een nieuw mandaat voor de onderhandelingen over de nieuwe handelsrelatie. Net als in de eerste fase, die vooral over praktische zaken rond het vertrek ging, zal Michel Barnier namens de EU27 de onderhandelingen leiden. De 27 lidstaten zullen, waarschijnlijk eind februari, unaniem moeten instemmen met de strategie waarmee ze hem op pad sturen. Deze maandag is Barnier al in Den Haag om hierover met onder anderen Rutte te overleggen.

Dat handelsoverleg wordt volgens Rutte (en niet alleen volgens hem) ‘een gigantische kluif’. Voorbije EU-onderhandelingen met landen als Canada en Zuid-Korea duren vijf tot negen jaar. Die tijd is er nu niet, want de overgangsperiode loopt al op 31 december 2020 af. Rekenend vanaf eind februari resteren dus slechts tien maanden zuivere speeltijd voor dit handelsoverleg.

Groot verschil met eerdere onderhandelingen met ‘derde landen’ is dat bij brexit geen sprake is van het verbeteren van de handelsbetrekkingen, maar van het verslechteren ervan. Het VK moet uit tal van Europese handelsakkoorden worden losgepeuterd. Zoiets is nooit eerder gebeurd. Niemand kan daarom een betrouwbare inschatting maken van de duur van dit proces. Alleen al een gevoelig thema als visserij zal de komende jaren nog vele krantenkolommen vullen. “En het gaat niet alleen over handel”, zoals voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie vrijdag zei. “We hebben het ook over onderwijs, transport en vele vele andere terreinen.”

Beeld EPA

30 juni 2020: een verlengde overgangsperiode...?

Halverwege het nieuwe jaar is het laatste moment om een besluit te nemen over een verlenging van de overgangsperiode met één of twee jaar. Bijna alle betrokkenen zien dit als onvermijdelijk, omdat een alomvattend handelsakkoord niet in een krap jaar tijd valt te verwachten.

Johnson heeft echter steeds gezegd dat hij zo’n verlenging niet ziet zitten. Volgens hem en enkele andere Britse politici is het wel degelijk mogelijk om in de loop van 2020 tot sluitende handelsafspraken met Brussel te komen. Hoe dan ook, mocht het alsnog tot een verlenging komen, dan moeten alle EU-landen en het VK daar vóór 1 juli mee instemmen.

31 december 2020: ...want dan kan er altijd nog een no deal-brexit komen

Dit zou wel eens een nieuwe, keiharde ‘no deal’-brexit-datum kunnen zijn. Als Johnson volhardt in zijn weigering om de transitiefase te verlengen, én als er eind volgend jaar geen handelsakkoord met de EU ligt, dan valt het VK op 1 januari 2021 pardoes en zonder afspraken uit de interne markt. In dat geval gelden de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Dat leidt onvermijdelijk tot grenscontroles, tarieven en andere handelsbarrières.

We kunnen ons dus opnieuw opmaken voor een enerverend brexit-jaar, van begin tot eind. “We zijn nog maar halverwege”, zei Rutte vrijdag in Brussel, en daarmee drukte hij zich volgens sommigen nog optimistisch uit.  

Lees ook: 

Het is duidelijk wat de Britten willen: Get brexit done!

De Britse kiezers hebben Labour genadeloos gedumpt en gestemd op een puberale man die zich na zijn overwinning presenteert als premier van het volk.Boris Johnson heeft daarmee het mandaat om Groot-Brittannië naar en door de brexit te loodsen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden