InterviewElnathan John

Ontwikkelingshulp stopt misschien het bloeden, maar geneest niet de wond

Beeld Patrick Post

De Nigeriaanse schrijver Elnathan John houdt zondag de tweede Nelson Mandela Lezing in Amsterdam. Hij hekelt de opportunistische westerse ontwikkelingshulp.

Heb geen geweten en dien alleen de god van het geld, is het advies dat de Nigeriaanse satiricus en schrijver Elnathan John (38) in zijn boek ‘Be(com)ing Nigerian’ geeft aan artsen, dominees, politici, kidnappers, journalisten, schrijvers en wie het maar wil horen.

“In Nigeria vecht ieder voor zich om zoveel geld te hebben om zichzelf en zijn familie te kunnen beschermen, want de overheid doet het niet. De echte Nigeriaan heeft nergens respect voor, alleen voor geld”, zo omschrijft John de compleet disfunctionele samenleving van Nigeria. “Het is er puur overleven. Nigerianen zijn niet van nature slecht, maar ze weten niet beter meer.”

Hij is in Nederland om zondag in Amsterdam de Nelson Mandela Lezing te geven: ‘Hoe echt te dekoloniseren’. Satire is voor hem een instrument om mensen een spiegel voor te houden.

Het begon in 2011 met een wekelijkse column in een krant met de titel ‘Hoe een Nigeriaan te zijn’, waarin hij alles en iedereen bespotte in humoristisch geschreven teksten. Nu is hij als schrijver internationaal doorgebroken en wordt hij geïnterviewd en worden zijn boeken besproken door nieuwszender CNN en de Britse krant The Guardian. Hij woont in Berlijn, waar hij ook nog wel iets over kwijt wil.

Elnathan Johns advies aan politici in ‘Be(com)ing Nigerian’

“Met Gods hulp is alles mogelijk, ook de herverdeling van overheidsgeld naar privérekeningen om er zeker van te zijn dat je tijdens verkiezingen meer stemmen krijgt dan het aantal kiezers dat bij een stembureau staat ingeschreven. Vermenigvuldigde Jezus niet vijf broden en twee vissen om vijfduizend mensen te voeden in Bethsaïda?”

Maar eerst Mandela. “Hij is een complexe figuur, een strijder tegen onrecht die over zijn eigen grenzen wist te springen. Mandela is geëvo­lueerd van mensenrechtenadvocaat naar vrijheidsstrijder, naar gevangene, naar onderhandelaar en toen naar een echte leider van zijn land. Die transitie naar leiderschap maken veel strijders nooit. Neem Robert Mugabe van Zimbabwe en Fidel Castro van Cuba: dat zijn vechters ge­bleven, nooit leiders geworden.”

De koloniale erfenis van repressie, hebzucht en machtsmisbruik

Echt leiderschap mist hij ook in Nigeria. Het land is dit jaar zestig jaar onafhankelijk van de Britten. “De onderdrukking waar kolonialisme uit bestaat, is nooit verdwenen. De Nigeriaanse machthebbers, bestuurders en militairen namen nooit afstand van koloniale instrumenten als repressie, hebzucht, machtsmisbruik en corruptie om geld te verdienen. Ze zijn met handen en voeten gebonden aan die oude Britse structuren die ten koste gaan van grote groepen arme Nige­rianen.”

Diezelfde vroegere westerse moederlanden die nu al decennialang aan ontwikkelingshulp doen, zijn hem een doorn in het oog. Voor The Guardian schreef hij ‘Het evangelie volgens de hulporganisaties’. “De hulp van buitenlandse ngo’s is gebaseerd op niet-functionerende landen in Afrika. Ze hebben er belang bij die situatie in stand te houden en de afhankelijkheid van hen te continueren, anders verliezen ze hun business. En wie betaalt, bepaalt”, oordeelt hij scherp.

Boeken Elnathan John

‘Born on a Tuesday’ (2015)
‘Be(com)ing Nigerian’ (2019)
‘On Ajayi Crowther Street’ (Stripboek 2019)

“Ontwikkelingshulp stopt misschien het bloeden, maar geneest niet de wond. De infectie blijft. Het verband vangt alleen de pus op”, zegt hij metaforisch. “Die westerse hulpverleners worden er zelf beter van dan de ontvangers van hun steun in Afrika. Wij moet het zelf doen. Zelf scholen en ziekenhuizen bouwen en mensen aan het werk helpen.”

En nu woont hij in Berlijn!

Met al zijn kritiek woont Elnathan John nu al enige tijd in Berlijn. Hij ziet de contradictie ook wel. Wat mist hij aan Nigeria? “Het voedsel.” En dan blijft het een tijdje stil.

“Nee, ik mis niet dat er geen schoon drinkwater uit de kraan komt. In Berlijn kan ik veilig ’s nachts over straat lopen, in Nigeria niet, dus dat mis ik ook niet.” De Duitse gezondheidszorg prijst hij. En: “Ik loop hier niet elk moment de kans om ontvoerd te worden. De corruptie mis ik ook niet, hoewel die voor Nigerianen gewoon is geworden.”

Toch heeft Berlijn niet zijn onverdeelde liefde. “De Duitsers zijn koud, het zijn geen warme mensen. Er is veel cultureel bepaalde agressie, en alleen racistisch, die ik meemaak in Berlijn. Het is die formele afstandelijke houding van Duitsers. Je voelt je vaak niet welkom.”

Hij drinkt van zijn thee en zegt dan. “Je gaat die koude afstandelijke houding overnemen. Ik arriveerde laatst in New York met die Amerikanen die je overal aanspreken en gezellig babbelen. Ik begon meteen op zijn Duits afstandelijk en koud te reageren. Maar New York was een warm bad.”

John vond zijn eigen houding een vreemde gewaarwording. Maar hij houdt niet alleen anderen een spiegel voor, ook zichzelf. Zo blijft hij als schrijver scherp.

Elnathan John spreekt morgen de ­Nelson Mandela Lezing uit in het ­Internationaal Theater Amsterdam in de Stadsschouwburg om 15.30 uur.

Lees ook:

Activiste Sisonke Msimang: Mandela had meer druk moeten uitoefenen op witte Zuid-Afrikanen

Sisonke Msimang bewondert Nelson Mandela. Maar: ‘Zijn boodschap van verzoening is niet meer alleen geliefd.’ Zondag houdt de schrijfster de eerste Nelson Mandela Lezing.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden