Vicepremier en minister van financiën Vincent Van Peteghem met een drugshond van de douane op werkbezoek in de haven van Antwerpen.  Beeld BELGA
Vicepremier en minister van financiën Vincent Van Peteghem met een drugshond van de douane op werkbezoek in de haven van Antwerpen.Beeld BELGA

België

Ongekend drugsgeweld teistert Antwerpen: ‘De openbare veiligheid komt in het gedrang’

Na een zomer met ongekend veel drugsgeweld groeit in België de bezorgdheid om ‘narcoterrorisme’. ‘In bepaalde wijken wonen mensen die meerdere aanslagen per week meemaken. Dat zorgt voor onrust.’

Annelies Bontjes

Explosies, schietpartijen, brandstichting: de Belgische havenstad Antwerpen zucht onder drugsgeweld. Ook havenmedewerkers zijn doelwit. Criminelen volgen hen op de parkeerplaats of spreken hen aan in het café of op sociale media. En er zijn telefonische bedreigingen. “We weten op welke school je kinderen zitten. Ga je ze morgen zelf ophalen of moeten wij dat doen? Anders moet je ons ergens mee helpen”, wordt dan bijvoorbeeld gezegd, zo vertelde een havenarbeider anoniem aan de Belgische omroep VRT.

Het zijn voor België unieke taferelen. “Meestal is geweld in het drugscircuit onzichtbaar omdat criminelen geen aandacht willen trekken”, zegt Charlotte Colman, nationaal drugscoördinator en hoofddocent drugsbeleid en criminologie aan de Universiteit van Gent. Dat drugsgeweld zo in de openbaarheid plaatsvindt en zo vaak voorkomt, is nieuw. Sinds juni opende de Antwerpse politie al meer dan dertig dossiers over vermoedelijk drugsgeweld, schrijft VRT. Dat zijn er meer dan in heel 2021.

Steeds vaker valt in België het woord ‘narcoterrorisme’. Het aanhoudende geweld is aanleiding voor de federale overheid om op te schalen: die ziet drugscriminaliteit nu niet meer alleen als een ‘Antwerps probleem’ , zegt de Belgische advocaat Sam Vlaminck, gespecialiseerd in grote drugszaken. “De openbare veiligheid komt in het gedrang: in bepaalde wijken wonen mensen die meerdere aanslagen per week meemaken. Dat zorgt voor onrust. Voor het eerst wordt er in België een maatschappelijke discussie over drugscriminaliteit gevoerd.”

Verschuivingen in de drugsmarkt

Maar waarom laait het openlijke geweld in de havenstad ineens zo op? De oorzaak ligt mogelijk dicht bij huis, legde Yve Driessen, directeur van de federale gerechtelijke politie in Antwerpen, uit in het Vlaamse tv-programma Terzake. Nadat de politie vorig jaar het bij criminelen geliefde cryptotelefoonnetwerk Sky ECC kraakte, volgde een golf arrestaties in het drugsmilieu. Daardoor zijn er volgens Driessen ‘gaten’ gevallen in de netwerken.

Wat ook meespeelt: er zijn verschuivingen op de drugsmarkt in de verhouding tussen de Nederlanders en de Belgen, zegt drugscoördinator Colman. Tot enkele jaren geleden hadden de Nederlandse criminelen een leidende rol en verrichtten de Belgen vooral hand- en spandiensten in en rond de haven. Ze haalden de cocaïne uit containers. Inmiddels hebben ze van hun noorderburen geleerd en zijn ze een stapje opgeschoven in de keten. Nu organiseren ook Belgen de smokkel.

null Beeld BELGA
Beeld BELGA

Ondanks het frequente drugsgeweld signaleert advocaat Vlaminck een duidelijk verschil met Nederland. “In België wordt geschoten op huizen, in Nederland wordt doelgericht op mensen geschoten. Daar worden mensen uit de bovenwereld geliquideerd en zijn er vergismoorden. Dat is in België nu niet aan de orde.”

Veelkoppig monster

Dat de criminelen in België extreem geweld vooralsnog schuwen, komt volgens Vlaminck doordat de drugswereld kleiner is. “Drugscriminaliteit centreert zich rondom Antwerpen, waar iedereen elkaar kent en er familiebanden of vriendschappen zijn. De stap naar liquidatie is groter dan in Nederland, waar bijvoorbeeld rivaliserende groepen uit Rotterdam en Amsterdam helemaal geen onderlinge banden hebben.”

Om verdere escalatie te voorkomen wijzen politici vooral naar elkaar: de Antwerpse burgemeester Bart De Wever (N-VA) klaagt dat hij te weinig wettelijke middelen heeft om in actie te komen. Minister van binnenlandse zaken ­Annelies Verlinden (CD&V) zegt dat het ‘zeer grote’ Antwerpse politiekorps meer moet doen.

Advocaat Vlaminck begrijpt de frustratie van de burgemeester wel. “Hij roept al jaren: er zijn te weinig mensen en er is te weinig budget. De federale regering voelt de urgentie nu pas.” Eerder dit jaar trok De Wever op met zijn Rotterdamse collega Ahmed Aboutaleb om een hardere aanpak van cocaïnehandel af te dwingen. Samen gingen ze op een internationale tour naar Panama, Costa Rica en Colombia.

Iedereen draagt verantwoordelijkheid om het veelkoppige drugsmonster aan te pakken, zegt drugscoördinator Colman. “Het gaat om repressie en preventie op alle niveaus, zoals op scholen in gesprek gaan met jongeren die dreigen af te zakken, uitbreiding van de federale opsporingsdiensten en versterking van internationale samenwerking met landen waar kopstukken verblijven, zoals Dubai of Turkije.”

Corruptie in alle lagen van de samenleving

Momenteel zijn er gesprekken tussen minister Verlinden en de burgemeesters van twintig grote steden om hen meer armslag geven om op te treden tegen drugscriminaliteit. Colman licht toe: “Burgemeesters kunnen een vergunning intrekken of een pand sluiten, maar op federaal niveau mist er een wettelijk kader, bijvoorbeeld voor het uitwisselen van informatie tussen steden.” Het is niet de eerste regeringsperiode dat deze wet over bestuurlijke handhaving op tafel ligt: vanwege zorgen over privacy sneuvelde de wet al meermaals.

Intussen spreekt politiechef Driessen liever niet van een war on drugs die te winnen of te verliezen is, want dat is niet aan de orde. Drugscorruptie zit in België tegenwoordig in alle lagen van de samenleving, zei de topman in Terzake: van politie tot justitie, van particuliere partners tot de douane. “Overal zijn mensen die zich laten verleiden door geld.” Het doel is de situatie ‘beheersbaar’ te houden. “De cocaïne zal blijven komen.”

Lees ook:

Deze generatie criminelen is ongeremd en bikkelhard. ‘Voor een paar duizend euro wordt iemand omgelegd’

Het criminele milieu in Nederland verhardt, stelde justitie na de aanslag op Peter R. de Vries. Dat is ook wat hoogleraar strafrecht Sven Brinkhoff ziet.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden