Noord-AfrikaAutocratie

Oneerlijke verkiezingen gaan niks veranderen in Algerije

Een vrouw loopt voorbij verkiezingsposters in de hoofdstad Algiers. Beeld AFP
Een vrouw loopt voorbij verkiezingsposters in de hoofdstad Algiers.Beeld AFP

De Algerijnse president Tebboune wil met verkiezingen zaterdag zijn legitimiteit vergroten. Maar hij draait tegelijk de duimschroeven aan. Belangrijke oppositiegroepen boycotten de stembusgang.

Het is vandaag #Vendredi121, zoals Algerijnse pro-democratie-activisten het op sociale media noemen. Oftewel, de 121ste vrijdag van protest sinds ze in 2019 hun grote demonstraties voor meer vrijheid en democratie begonnen. Maar de kans dat veel betogers zich vandaag na het vrijdaggebed in de hoofdstad Algiers op straat zullen wagen, is klein.

Want er zijn zaterdag parlementsverkiezingen in Algerije en daarom heeft het bewind van president Abdelmadjid Tebboune de repressie de laatste weken flink opgevoerd. Op sleutelplekken in Algiers wemelt het dezer dagen van de ‘stillen’. Grote aantallen agenten van de oproerpolitie blokkeren elke vrijdag de belangrijkste doorgangsroutes in het centrum van de stad. En als toch ergens een protest ontstaat, worden betogers al snel in busjes geduwd en afgevoerd. De detentiecentra vullen zich weer als vanouds met politieke gevangenen en er doen allerlei angstaanjagende verhalen de ronde over mishandelingen en verkrachtingen.

“Er hangt een sfeer van onverschilligheid, gelatenheid en ingehouden woede”, zegt Niek Pas, historicus en Algerije-kenner aan de Universiteit van Amsterdam. “Ik heb vrijwel dagelijks contact met vrienden en collega’s daar en ik merk dat er weinig hoop is op verbetering. Het is alsof er een verstikkende deken over het land ligt.”

Protesten waren succesvol, maar er waren geen duidelijke leiders

Begin 2019 groeiden in Algerije onder de noemer Hirak (‘Beweging’) massale protesten tegen de toenmalige autocratische president en de corrupte kliek militairen, zakenmensen en vakbondsleiders om hem heen, die samen de dienst uitmaakten in het land. De betogers eisten een volledig vertrek van deze oude politieke klasse, een nieuwe volksvertegenwoordiging ter vervanging van het door corruptieschandalen geteisterde parlement, en een complete terugtrekking van de machtige generaals uit de politiek.

En ze boekten succes. Bouteflika werd gedwongen tot aftreden en een reeks politici en zakenmagnaten werd vervolgd voor corruptie. Maar de variëteit aan protestgroepen was groot en er waren geen duidelijke leiders. Toen daardoor een vacuüm ontstond, wisten de militairen – die steevast het laatste woord hebben in Algerije – de grijze apparatsjik Tebboune naar voren te schuiven als nieuwe sterke man.

Tebboune werd in december 2019 in gemanipuleerde verkiezingen, waarbij zijn toegestane tegenstrevers uitsluitend vertegenwoordigers van het ancien régime waren, gekozen tot president. De kettingrokende Tebboune praat tegenwoordig graag over ‘het nieuwe Algerije’ dat zou zijn ontstaan na de Hirak-protesten. Volgens hem is het Noord-Afrikaanse land inmiddels ‘vrij en democratisch’.

Jacht op demonstranten

De president wijst daarbij onder meer naar een recente hervorming van de grondwet, die officieel meer macht geeft aan het kabinet en het parlement. Maar in de praktijk is er weinig veranderd. Want de 75-jarige Tebboune, die meermaals minister was, heeft dezelfde autocratische instincten als zijn voorgangers en is, zoals het weekblad Jeune Afrique het noemt, ‘een man van het systeem’.

De Hirak-protesten lagen door de pandemie ongeveer een jaar stil. Maar toen activisten vanaf eind februari weer demonstraties voor meer democratie begonnen te organiseren, stuitten zij op harde onderdrukking. De activisten worden er door de autoriteiten van beschuldigd dat zij heulen met separatisten, terroristen en buitenlandse vijanden. En er wordt actief op hen gejaagd. “Eerder werd de grote meerderheid van de mensen nog opgepakt tijdens protesten”, vertelde mensenrechtenactivist Saïd Salhi laatst aan de Franse krant Le Monde. “Nu worden specifieke Hirak-activisten op de korrel genomen. Men komt hen thuis halen.”

‘Algerije dobbert na verkiezingen gewoon verder’

Onafhankelijke waarnemers zijn, gezien al deze ontwikkelingen, dan ook sceptisch over de verkiezingen van zaterdag. President Tebboune hoopt zijn geringe legitimiteit ermee te vergroten. Maar democratisch gezinde oppositiepartijen en een belangrijke islamistische beweging doen niet mee aan de verkiezingen, en hebben hun achterban aangemoedigd om de stembusgang te boycotten. En ook Hirak-activisten hebben via sociale media opgeroepen om weg te blijven uit de stembureaus.

“Ik verwacht helemaal niks van deze verkiezingen”, zegt Algerije-kenner Pas. “Heel weinig mensen zullen gaan stemmen. Er zal natuurlijk een uitslag zijn, maar stembusfraude is al jaren endemisch, dus het is de vraag wat zo’n uitslag zegt. Algerije dobbert hierna gewoon verder onder Tebboune.”

Algerije steunt onafhankelijkheidsbeweging Polisario

Algerije speelde de laatste tijd een belangrijke rol in de diplomatieke crisis tussen Marokko en Spanje. Want het was een Algerijns vliegtuig dat in april Brahim Ghali, de leider van rebellenbeweging Polisario, heimelijk en met een Algerijns diplomatiek paspoort voorzien van een valse naam naar Spanje bracht om behandeld te worden voor corona. Ook was het een Algerijns toestel dat Ghali weer ophaalde. En direct na Ghali’s terugkeer in Algiers had hij een ontmoeting met president Tebboune.

Algerije en Marokko zijn al decennia rivalen en ruziën over van alles en nog wat. Algiers verleent steun aan Polisario, de beweging die strijdt voor onafhankelijkheid van de Westelijke Sahara, aan de zuidwestkant van Marokko. In het Franse weekblad Le Point waarschuwde Tebboune vorige week dat een nieuwe generatie Polisario-strijders, geboren in vluchtelingenkampen in Algerije, popelt om het omstreden gebied in te nemen. “De Westelijke Sahara is altijd een twistappel geweest tussen Algerije en Marokko, maar het is geen reden voor oorlog.”

Belangrijke momenten in de recente geschiedenis van Algerije

1962 Onafhankelijkheid van Frankrijk

December 1991 Het Front islamique du salut (Fis), een islamistische partij, stevent in parlementsverkiezingen af op een absolute meerderheid

1992-2002 Burgeroorlog tussen regeringstroepen en radicale islamisten, die aan zo’n 100.000 mensen het leven kost

April 2019 Grote Hirak-demonstraties leiden tot aftreden van president Bouteflika en vervolging van corrupte politici en zakenmensen

December 2019 Abdelmadjid Tebboune wint gemanipuleerde presidentsverkiezingen

November 2020 Grondwetswijziging goedgekeurd in referendum. Officieel krijgen kabinet en parlement meer macht, in de praktijk verandert er weinig

Februari 2021 Na ongeveer een jaar van noodgedwongen pauze vanwege corona beginnen activisten nieuwe Hirak-protesten, maar zij stuiten op harde repressie

Lees ook:

Frankrijks nucleaire erfenis werkt nog altijd door

Frankrijks nucleaire verleden ligt begraven in het Saharazand. Nog altijd vormen de resten een gevaar voor de Algerijnse bevolking. Maar intussen waait het radioactieve Saharazand ook weer terug richting Frankrijk.

Macron erkent moord en marteling Algerijnse vrijheidsstrijder

De Franse president Emmanuel Macron heeft dinsdag erkend dat de Algerijnse advocaat en vrijheidsstrijder Ali Boumendjel tijdens de Algerijnse onafhankelijkheidsoorlog in 1957 “in naam van Frankrijk” is gemarteld en vermoord. De officiële lezing was destijds dat Boumendjel zijn eigen leven beëindigde.

Duizenden mensen protesteren in Algerije tegen de nieuwe president

De verkiezing van een nieuwe president in Algerije heeft nog geen einde gemaakt aan de onrust in het land. Tienduizenden demonstranten vulden vrijdag in de straten van de Algerijnse hoofdstad om te protesteren tegen de nieuwe president.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden