Een anti-brexitdemonstrant in Londen zaterdag.

Reconstructie Uitstel-procedure

Onderhandelen over brexit-uitstel? Johnson staat machteloos, de EU bepaalt

Een anti-brexitdemonstrant in Londen zaterdag. Beeld AP

Als het Verenigd Koninkrijk de brexit-datum van 31 oktober wil uitstellen, dan moeten 27 EU-landen dat goed vinden. Het zou de derde keer zijn dat er uitstel komt, en de derde keer dat Londen overgeleverd is aan de gratie van de EU. 

De Britse premier Boris Johnson zei iets opmerkelijks na de voor hem dramatische uitslag van de stemming over het Letwin-amendement. Daarmee is goedkeuring van de donderdag gesloten brexit-overeenkomst in ieder geval voor dit weekeinde van de baan. “Ik zal niet met de EU onderhandelen over uitstel”, aldus Johnson.

Technisch gesproken spreekt hij daarmee 100 procent de waarheid. Want er zijn helemaal geen ‘onderhandelingen’ over zo’n uitstel, hooguit tussen de 27 EU-landen onderling. Daar zit geen enkele Brit bij.

Brexitbrief

Het hele uitstel-circus, dat zijn derde tournee beleeft, begon zaterdagavond formeel met het verzoek van Londen aan Brussel om de brexit met drie maanden uit te stellen, tot 31 januari. Het was eigenlijk een kale fotokopie van de modelbrief die in de vorige maand aangenomen Benn Act staat, een wet die Johnson verplicht tot een uitstelverzoek als er op 19 oktober geen door het Lagerhuis goedgekeurde brexit-overeenkomst zou liggen. Er staat geen handtekening onder het verzoek. Sterker nog: de naam van Boris Johnson ontbreekt volledig.

De premier stuurde tegelijkertijd een andere brief aan ‘EU-president’ Donald Tusk, wel ondertekend, waarin hij nog eens herhaalt dat uitstel in niemands belang is. Brexit moet over anderhalve week gewoon een feit zijn, met het vorige week gesloten akkoord, vindt hij.

Vooral in Britse oppositiekringen vroeg men zich af of deze combinatie van twee epistels juridisch wel door de beugel kon. Was dit een geldig uitstelverzoek?

De Britse juridisch commentator David Allen Green gaf op Twitter het antwoord: ja. Tusk heeft ontvangst van het verzoek immers bevestigd en er verder geen vragen over gesteld. Johnsons begeleidende brief kan de EU als ‘cadeaupapier’ in de hoek gooien, aldus Green.

Liever dood in de greppel

De 27 EU-ambassadeurs kwamen zondagochtend zeer kort bijeen, samen met hun hoofdonderhandelaar Michel Barnier. Een diplomaat na afloop: “Het beste wat er over deze ochtend gezegd kan worden, is dat er niemand dood in een greppel ligt”, een verwijzing naar Johnsons eerdere uitspraak dat hij ‘liever dood in een greppel’ ligt dan bij de EU om een derde uitstel moet bedelen.

Barnier liet weten dat Tusk ‘de komende dagen’ de 27 EU-hoofdsteden zal raadplegen over het juiste antwoord. De EU-leiders hebben geen haast en zullen -- zo is de heersende mening in Brussel -- instemmen met het uitstelverzoek als Lagerhuis-goedkeuring van de overeenkomst er de komende tien dagen echt niet in zit. Theoretisch kan de EU daarmee wachten tot de avond van de 31ste oktober, om 23.59 uur. Als de EU-27 iets níet wil, is het de schuld krijgen van een chaotische no-deal-brexit, de dag erna, hoe groot tegelijkertijd ook het breed gevoelde verlangen is om een punt te zetten achter dit drama.

Net als bij de vorige twee keren is unanimiteit onder de 27 vereist, ook over een nieuwe datum. Eerder dit jaar week de gekozen datum steeds af van die uit het Britse verzoek. Londen staat ook nu machteloos bij de overwegingen van de EU -- tot zo ver de fictieve ‘onderhandelingen’ van Johnson.

Wat vooraf ging

De oorspronkelijke brexit-datum was 29 maart. De eerste brexit-deal was toen echter niet goedgekeurd door het Lagerhuis, waardoor toenmalig premier Theresa May bij EU-raadsvoorzitter Donald Tusk om uitstel vroeg tot 30 juni.

De 27 regeringsleiders wilden de Britten zoveel tijd niet gunnen en namen een dubbelbesluit. Als het Lagerhuis vóór 29 maart alsnog akkoord zou gaan met de overeenkomst, zou de brexit op 22 mei een feit zijn. Zonder akkoord kon er slechts sprake zijn van een korte verlenging tot 12 april.

May zat bij die besluitvorming in een andere kamer en werd pas ingelicht toen Tusk haar namens de 27 collega’s voor een voldongen feit stelde. Formeel had ze het recht om ‘nee’ te zeggen, maar May had geen keus.

Dat gold ook voor het tweede uitstel. Opnieuw had May gevraagd om 30 juni als nieuwe brexit-datum, en opnieuw had de EU-27 daar andere ideeën over. Na urenlange discussies (opnieuw zonder May) over een korte of lange verlenging kwamen de EU-leiders uit op 31 oktober. Opnieuw klopte Tusk in de vroege uurtjes van 11 april bij May aan met een ‘offer she couldn’t refuse’.

Lees ook: 

Brits parlement torpedeert beslissende stemming over brexitdeal

Het leek vandaag te gaan over de vraag of Boris Johnson genoeg steun zou vinden voor zijn brexit-deal. Het werd de dag waarop het Letwin-amendement een hoofdrol opeiste. 

Johnson gooit alle charmes in de strijd voor zijn brexitdeal

Om voldoende parlementariërs voor zijn brexit-deal te laten stemmen haalt Boris Johnson alles uit de kast.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden