Anti-homoactivisten demonstreerden maandag tijdens de openingsceremonie van de EuroPride. Zij kregen hun zin, de autoriteiten hebben de afsluitende mars van zaterdag verboden.

ReportageBelgrado

Ondanks het verbod gaan Ana en haar vriendin Ivana de EuroPride lopen

Anti-homoactivisten demonstreerden maandag tijdens de openingsceremonie van de EuroPride. Zij kregen hun zin, de autoriteiten hebben de afsluitende mars van zaterdag verboden.Beeld AFP

De afsluitende protestmars van de Europese Pride in Belgrado gaat hoe dan ook door, zeggen de organisatoren. Ondanks het verbod dat de autoriteiten eerder deze week uitvaardigden, uit vrees voor de veiligheid van de deelnemers.

Thijs Kettenis

Wat er ook gebeurt, één ding is zeker: zaterdag lopen Ana Vujadinovic (21) en haar vriendin Ivana Samardzic (26) mee in de afsluitende wandeltocht van EuroPride. Om aandacht te vragen voor de rechten van homoseksuelen, transgenders en andere seksuele minderheden.

“Het verbod is alleen maar méér reden om zaterdag de straat op te gaan”, zegt Vujadinovic. Ze geeft haar vriendin een lange zoen op de mond, op straat voor een club waar deze avond een pride-feestje is. Door de open deur dreunen de beats van een hit van Lady Gaga, terwijl de stem van een meezingende dragqueen er overheen schalt. De twee zoenende vrouwen worden gadegeslagen door tien politiemannen die tegen hun busje aanleunen. In de hele stad wemelt het van de agenten, vooral voor de locaties waar lezingen, filmvertoningen, conferenties en toneelstukken met als centraal thema lhbti+-rechten plaatsvinden.

Maar kennelijk zijn het er niet genoeg om de veiligheid te garanderen van deelnemers aan het klapstuk van de week: de afsluitende tocht van een paar honderd meter door het centrum van de Servische hoofdstad. Tegenstanders hadden een eigen ‘wandeltocht voor familiewaarden’ aangekondigd, op een steenworp afstand. Daarop besloten de Servische autoriteiten beide wandelingen te verbieden. “Er bestaat een risico op aanvallen en conflicten, evenals op geweld, vernieling en andere vormen van ontregeling van de openbare orde op grote schaal”, verklaarde de minister van binnenlandse zaken.

Veldslag

Met dezelfde redenering verbood de regering de Servische pride in het verleden vier keer. De editie van 2010 liep uit op een veldslag met hooligans, waarbij meer dan honderd gewonden vielen. Sinds 2014 vindt de pride echter elk jaar zonder noemenswaardige incidenten plaats.

De Servische premier Ana Brnabic, openlijk lesbisch, steunde drie jaar geleden de aanvraag om in haar stad de EuroPride te organiseren, een mars die sinds 1992 elk jaar in een andere Europese stad plaatsvindt. Belgrado versloeg onder meer Barcelona, Dublin en Lissabon. Het is nu voor het eerst dat het evenement in Zuidoost-Europa wordt gehouden, een regio waar het met de rechten en acceptatie van seksuele minderheden niet al te best gesteld is.

Maar diezelfde premier schaart zich nu achter het verbod. “Het allerbelangrijkste is vrede en stabiliteit in het land te waarborgen”, zei ze. Het kwam haar dinsdag op hoon te staan toen ze probeerde een toespraak te houden op een mensenrechtenconferentie die onderdeel was van EuroPride, vlak nadat het verbod was afgekondigd. “Wij willen pride! Pride is een protest!”, scandeerden enkele tientallen toehoorders door haar heen.

Brnabic verdedigde zich door te stellen dat ze door openlijk lesbisch te zijn bijdraagt aan een betere acceptatie, en dat ze trots is op de discussie die nu in Belgrado gevoerd wordt. “Ik heb mezelf niet meer rechten gegeven dan jullie hebben – en dat zijn er niet veel, daar ben ik het mee eens. Ik ben niet getrouwd.” Ook een geregistreerd partnerschap kent Servië niet. Brnabic woont samen met een arts en is ‘meemoeder’ van haar kind.

Makkelijk praten

“Onze premier heeft makkelijk praten”, zegt Ivana Samardzic minzaam, buiten voor de club, met een paar meter achter haar nog steeds een haag aan politie. “Zij woont in een villa met haar vriendin en kan dankzij haar macht doen en laten wat ze wil. Voor ons geldt dat niet.”

Omdat de premier haar positie niet lijkt te gebruiken om de rechten van minderheden te vergroten, geldt ze voor veel lhbti+’ers eerder als lafaard dan als boegbeeld. Ook de autoritaire president Aleksandar Vucic, die de meeste macht in handen heeft, steunt de gemeenschap in woorden – wat hem onderscheidt van bijvoorbeeld premier Viktor Orbán in buurland Hongarije. Maar als puntje bij paaltje komt, schrikt hij terug, uit angst de gemiddelde Serviër tegen zich in het harnas te jagen.

Toegegeven, ze hebben dan nauwelijks rechten maar de acceptatie van vooral homo’s en lesbo’s is de afgelopen jaren verbeterd, merken ook de vriendinnen. Zij het vooral in Belgrado, en zolang het maar binnen vier muren blijft. “We hebben onze eigen clubs en cafés, in het centrum, iedereen weet waar die zijn, maar niemand valt ons lastig”, zegt Vujadinovic. “Tien jaar geleden stond er nog standaard politiebewaking voor de deur.”

Niet hand in hand over straat

Maar hand in hand over straat lopen of zich openlijk ‘outen’ durft ze niet. Dat komt onder meer doordat duizenden Serviërs zondag nog eens duidelijk lieten merken tegen meer lhbti+-rechten te zijn, in een mars die was georganiseerd door de zeer invloedrijke Servisch-orthodoxe kerk. “We kunnen geen persoonlijke zwakte en keuzes accepteren die niet in lijn zijn met de goddelijke orde, en die worden opgelegd als de nieuwe sociale norm en regel”, liet patriarch Porfirije zijn toehoorders weten. Hij sprak zich uit tegen geweld.

Een soortgelijke tegenmars, georganiseerd door een extreemrechtse politieke partij, was voor zaterdag gepland. Daarop stelde de regering dus een algeheel verbod in. “Omdat zíj gewelddadig zijn”, zegt Samardzic mismoedig. “Wij willen alleen maar vreedzaam protesteren.”

Onder meer de EU-ambassadeur in Belgrado en de Raad van Europa hebben het verbod veroordeeld. Zij roepen de regering op het besluit terug te draaien en voor voldoende beveiliging te zorgen. EuroPride stapt naar het Servische hooggerechtshof, die eerder alle andere verboden van de protestmarsen als een ongrondwettige schending van mensenrechten bestempelde. De vraag is echter of de uitspraak op tijd komt. Formeel is alleen de route verboden, memoreert Samardzic. “En daarom gaan we de straat op, hoe dan ook, ergens.”

Lees ook:

Ondenkbaar in hun conservatieve thuisland, maar hier kan het: deze queer dj’s draaien op de Canal Parade

Van algemene onderdrukking tot arrestatie en verkrachting: Poolse dj Avtomat en Keniaanse dj ICHE hebben vanwege hun geaardheid veel moeten doorstaan in hun thuisland. ‘Draaien op de Canal Parade wordt ongetwijfeld een flinke cultuurschok voor me.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden