Rechtsstaat

Ondanks 700 miljoen EU-steun, is de rechtsstaat op de Balkan nog ver weg

Voormalig Duits bondskanselier Angela Merkel wordt ontvangen door de Albanese premier Edi Rama.  Beeld REUTERS
Voormalig Duits bondskanselier Angela Merkel wordt ontvangen door de Albanese premier Edi Rama.Beeld REUTERS

Ondanks al het geld dat de Europese Unie er de afgelopen jaren aan uitgaf, is de rechtsstaat op de westelijke Balkan nog ver weg. Dat is zorgelijk, zegt de Europese Rekenkamer.

Romana Abels

Zes Balkanlanden willen al lang lid worden van de Europese Unie. Maar Albanië, Noord-Macedonië, Montenegro, Servië, Bosnië en Kosovo komen niet noemenswaardig verder in het toetredingsproces. Dat heeft tal van oorzaken, maar een belangrijk beletsel is ook dat deze landen nog geen van alle heel innig de principes van een onafhankelijke rechtsspraak, een kreukvrije ambtenarij en een vrije pers omarmen.

Die principes, die samen vaak ‘rechtsstaat’ worden genoemd, zijn heilig voor Brussel. Dat redeneert dat subsidies alleen goed terechtkomen als corruptie wordt bestraft en iedereen openlijk kritiek kan leveren op de regering. Daarom wil Brussel dat de rechtsstaatbeginselen eerst goed worden nageleefd voor het verder gaat met onderhandelingen over nieuwe lidstaten.

Wil ontbreekt om echt wat te veranderen

Het gesprek daarover met de zes landen duurt inmiddels al meer dan twintig jaar. In al die jaren gaf Brussel wel subsidie om de nodige hervormingen door te voeren, soms grote bedragen. In totaal is er al 700 miljoen uitgegeven aan de bevordering van de rechtsstaat in de zes landen.

De Europese Rekenkamer onderzocht of al dat geld eigenlijk wel heeft geleid tot verbeteringen. Die zijn er wel, ziet ze, maar er ontbreekt één belangrijk ding: de politieke wil om ook echt te veranderen. Zo blijven maatregelen technische exercities, zonder dat de politici en ambtenaren ook echt doordrongen zijn van de noodzaak ervan.

Geloofwaardigheid van de EU op het spel

De EU, stelt de Rekenkamer, zou nu strenger moeten worden op de Balkanlanden. Als ze niet genoeg vooruitgang boeken, moet Brussel ook andere subsidies afknijpen, bijvoorbeeld voor de aanleg van wegen of voor landbouw. “De EU is er met de steun voor de rechtsstaat in de westelijke Balkan duidelijk niet in geslaagd om grote veranderingen teweeg te brengen”, zei Rekenkamer-lid Juhan Parts maandag op een persconferentie. “Dat gaat ten koste van de geloofwaardigheid van de EU.”

Parts wees erop dat er in menig land op de westelijke Balkan juist minder democratie is gekomen, in plaats van meer. “Deze regeringen worden steeds autoritairder”, zei Parts. “Corruptie blijft wijdverbreid en de rechtsstaat is lang niet altijd onafhankelijk. De EU heeft te weinig gelet op wat er daadwerkelijk met de hervormingen is bereikt.”

Behalve strenger worden op toekomstige subsidies, zou de EU ook beter moeten gaan letten op wat er daadwerkelijk in het land verandert als ze hervormingen eist. “Als er geen echt resultaat is, dan is het geld niet goed besteed.”

Lees ook:

Wanneer mogen Albanië en Noord-Macedonië eindelijk lid worden van de EU?

Zes landen in de Westelijke Balkan hopen al geruime tijd op lidmaatschap van de EU. Twee moeten nog met de eerste onderhandelingen beginnen. Wanneer dat kan, weet eigenlijk niemand.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden