Amerikaanse sancties

Omstreden Duits-Russische gaspijp is bijna af, ondanks Amerikaanse sancties

Sleepboten bij het Russische schip Fortuna, in de haven van  Wismar, Duitsand, op 14 januari.  Beeld AP
Sleepboten bij het Russische schip Fortuna, in de haven van Wismar, Duitsand, op 14 januari.Beeld AP

Ondanks Amerikaans verzet tegen Nord Stream 2, de gaspijpleiding tussen Rusland en Duitsland, gaat de bouw de laatste fase in. Om eventuele Amerikaanse sancties te omzeilen heeft de Duitse overheid zelfs een omstreden stichting opgezet.

Het was op de allerlaatste dag van Donald Trumps presidentschap dat de Amerikaanse overheid eindelijk de daad bij het woord voegde: het Russische bedrijf KVT-Rus kreeg op 19 januari als eerste bedrijf daadwerkelijk Amerikaanse sancties opgelegd vanwege het Nord Stream 2-project, de gaspijpleiding van Rusland naar Duitsland door de Oostzee. Maar sancties of niet, het schip Fortuna, eigendom van KVT-Rus, ging rustig door met het leggen van pijpen in Deense wateren.

De Fortuna is alweer sinds december bezig om in Deense wateren de laatste 150 kilometer van de 1230 kilometer lange pijpleiding af te maken, nadat het project een jaar had stilgelegen. Door de dreiging van Amerikaanse sancties hadden meerdere bedrijven, onder andere het Nederlands-Zwitserse Allseas, zich in december 2019 uit het project teruggetrokken. Maar de Russen laten zich dus niet afschrikken door de Amerikanen, die ook onder de nieuwe president Biden fel gekant zijn tegen de pijpleiding die Europa veel te afhankelijk zou maken van Russisch gas.

Hetzelfde geldt voor Duitsland. Om potentiële sancties uit de VS te omzeilen heeft de deelstaat Mecklenburg-Voorpommeren, waar de pijpleiding aan land komt, zelfs een stichting opgericht. Die moet onderdelen en machines voor Nord Stream 2 aanschaffen, zodat bedrijven niet direct verbonden zijn aan de gaspijpleiding, waarmee ze Amerikaanse sancties riskeren. Zowel het Russische Gazprom, eigenaar van de pijpleiding, als de Duitse regering maken geld over naar de stichting.

Klimaatstichting voor transitie

“Waar de Amerikaanse sancties Duitse bedrijven bedreigen, moeten we zien waar wij kunnen helpen”, zei Manuela Schwesig, de minister-president van Mecklenburg-Voorpommeren, over de controversiële stichting tegen tv-kanaal ARD. Terwijl het Nord Stream 2-project de afgelopen jaren steeds meer onder druk kwam te staan vanwege milieuoverwegingen en politieke spanningen met Rusland, vecht de SPD-politica al jaren voor de gaspijpleiding. Het project is namelijk zeer belangrijk voor de economie en de werkgelegenheid in de voormalig Oost-Duitse deelstaat.

Wat milieuorganisaties vooral tegen het hoofd stoot, is dat de stichting zichzelf presenteert als een klimaatstichting. Het aanschaffen van onderdelen voor Nord Stream 2 wordt door de stichting gezien als een van haar klimaatprojecten. Dat is minder vreemd dan het op het eerste gezicht lijkt: de Duitse federale regering ziet de gaspijpleiding als een noodzakelijk onderdeel van de transitie naar een duurzame energievoorziening. Om de vervuilende kolencentrales in het land te kunnen sluiten, heeft Duitsland extra gas nodig.

Daar zijn milieuorganisaties het niet mee eens. Zij vinden dat Duitsland ook zonder het Russische gas de energietransitie kan maken. De twee stoelen in de raad van de controversiële klimaatstichting die gereserveerd zijn voor klimaatorganisaties blijven daarom leeg. Ook besloot Theresia Crone, de voorzitter van de Raad voor Milieu en Duurzaamheid van Mecklenburg-Voorpommeren, op te stappen vanwege de stichting. Die raad had minister-president Schwesig opgericht na de Fridays for Future-klimaatprotesten om jonge activisten een stem te geven in de deelstaat.

Ook de Groenen reageerden woedend op de stichting. “Het feit dat Russisch geld wordt gebruikt om onder het mom van klimaatbescherming een stichting te financieren, die uitsluitend dient om de pijpleiding te voltooien, is gewoonweg schandalig”, zei voorzitter Annalena Baerbock tegen de krant Frankfurter Allgemeine. “Niet alleen in termen van klimaatbeleid, maar vooral vanuit geostrategisch oogpunt.”

Druk om te stoppen neemt toe

Dat zijn precies de zorgen van de VS. Kort na de bouwstart van de Nord Stream 2 in 2018 beschuldigde voormalig president Trump Duitsland ervan volledig onder invloed van Rusland te staan. “Dus wij zouden jullie moeten beschermen tegen Rusland, terwijl jullie miljarden aan Rusland betalen. Ik vind dat brutaal”, zei hij na een Navo-vergadering. Berlijn wees erop dat de Amerikanen vooral hun eigen schaliegas aan Europa willen verkopen. “Dat is zeker het slechtste alternatief vanuit ecologisch oogpunt, en ook duurder”, zei Manuela Schwesig.

Maar terwijl Duitsland en Rusland koortsachtig de laatste kilometers proberen af te maken, neemt de druk om te stoppen toe. Vorige week eiste ook het Europees Parlement een onmiddellijke stop van de bouw, in reactie op de arrestatie van de Russische oppositieleider Alexej Navalny na diens terugkeer in zijn land. Toch zei Bondskanselier Angela Merkel dat noch de arrestatie, noch de eerdere vergiftiging van Navalny haar van mening doen veranderen over Nord Stream 2.

Het project zal zeker nog enkele hindernissen moeten nemen. Met rechtszaken proberen klimaatorganisaties de bouw uit te stellen. Zo spande de Duitse Klimaathulp een rechtszaak aan tegen de stichting waarmee Mecklenburg-Voorpommeren de Amerikaanse sancties wil omzeilen. Mocht het project in de herfst nog niet klaar zijn, dan kunnen ook de federale verkiezingen een probleem opleveren. De CDU heeft dan mogelijk de Groenen nodig om te regeren, de partij die de gaspijpleiding niet wil steunen.

Lees ook:

Waarom Nederland zo aan die omstreden Nord Stream-gaspijp hangt

De gaspijp Nord Stream, ooit symbool van goede Europese samenwerking met de Russen, wordt nu gezien als middel om het Kremlin te treffen “daar waar het het echt pijn doet”.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden