Wereldwijde pandemie-aanpak

Omikron drukt wereldleiders met hun neus op de fouten

Charles Michel houdt een toespraak tijdens een speciale sessie van de World Health Assembly.  Beeld EPA
Charles Michel houdt een toespraak tijdens een speciale sessie van de World Health Assembly.Beeld EPA

De omikronvariant van het coronavirus stak precies de kop op op het moment dat de wereldleiders vergaderden over pandemieën. Die willen dat de volgende keer alles beter gaat, want met covid was het chaos.

Romana Abels

Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, is Zuid-Afrika dankbaar. De snelheid waarmee dat land de wereld vertelde dat het een nieuwe variant van het coronavirus had ontdekt, is een voorbeeld voor hoe het moet gaan. “Dit is niet de eerste variant, maar dit keer heeft de wereld geleerd”, zei ze maandag bij het begin van een extra bijeenkomst van de World Health Assembly, de besluitvormende tak van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Zuid-Afrika was teleurgesteld over de reactie van de wereld: meteen werden vluchten geannuleerd en grenzen gesloten. Het was, voor een land dat het vooral moet hebben van toerisme, een soort straf op openheid, want voorlopig zijn de besmettingscijfers in Zuidelijk Afrika nog lang niet op het niveau die ze in Europa hebben bereikt.

Ook dat zal in de toekomst anders moeten gaan. Dat althans hopen de wereldleiders die maandag de bijeenkomst in Genève toespraken. Het was toeval, maar de WHA kwam juist bijeen op het moment dat de omikronvariant de kop opstak. Die onderstreepte alles wat er op de vergadering behandeld wordt: vooral de noodzaak om wereldwijd de informatie, middelen en bestrijding van pandemieën veel gelijkwaardiger te verdelen. Je kunt wel Europa vaccineren, maar dan verandert het virus in Afrika.

Wereldwijd bindende afspraken

Zo’n wereldwijde afspraak is nu in de maak, zo bleek aan het begin van de driedaagse bijeenkomst. De wereldleiders zijn het eens over de noodzaak om wereldwijd bindende afspraken te maken. Die gaan dan bijvoorbeeld over de ontwikkeling, verspreiding en toegang tot vaccins en diagnostiek.

Von der Leyen sprak na de baas van de WHO, Tedros Adhanom Ghebreyesus, die zei dat het ontstaan van omikron precies aantoont waarom de wereld behoefte heeft aan een nieuw akkoord over pandemieën. “Het gaat allemaal nogmaals gebeuren, tenzij de landen eensgezind kunnen zeggen dat ze dit nooit meer willen meemaken.”

Een eeuw vol pandemieën

Niet dat er nooit meer een pandemie zal uitbreken. De uitbraak van Covid-19 is waarschijnlijk nog maar het begin van een eeuw vol pandemieën, zo zei Richard Hatchett, de directeur van Cepi (coalitie voor innovatie in epidemie-paraatheid). Daarom zal de wereld voortaan anders moeten reageren dan ze op Covid-19 deed.

Die kan zich niet nogmaals veroorloven om zo traag te zijn bij het detecteren van een virus. Het zou ook niet meer mogen gebeuren dat landen, zoals China wordt verweten, informatie achterhouden over een virus dat rondgaat. Dat landen medisch noodzakelijke middelen voor zichzelf houden of dat vaccins alleen terechtkomen in rijke landen, terwijl zich dan in arme landen varianten ontwikkelen. Ghebreyesus: “We hebben geen regels hiervoor. Er zijn wetten en regels nodig waarmee landen dingen worden verplicht.”

Snel informatie delen

De conferentie, die nog tot woensdag duurt, geldt als het startschot voor onderhandelingen die nog twee jaar gaan duren. De arme landen hopen uiteindelijk op afspraken die garanties geven dat vaccins, testen en medicijnen voor iedereen beschikbaar komen.

Rijke landen willen graag dat er een verplichting komt om snel informatie te delen als ergens een uitbraak plaatsheeft. Dat Zuid-Afrika dat deed, krijgt daarom veel waardering. Het is maar de vraag of een land als China daarin meegaat.

In Europa en elders werden in de afgelopen maanden al modellen uitgedacht waarin zoiets zou kunnen werken, bijvoorbeeld door landen die kennis delen over een virus medische hulpmiddelen en vaccins te beloven.

Zoals de voorzitter van de Europese Raad Charles Michel zei: “Het is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid dat we bij een volgende pandemie niet weer onvoorbereid en ongecoördineerd zijn”.

Chinese vaccins voor Afrika

China stelt een miljard vaccins tegen Covid-19 beschikbaar voor Afrika. Die toezegging deed president Xi Jinping gisteren tijdens een forum voor Chinees-Afrikaanse samenwerking. Eerder leverde China al 200 miljoen doses aan Afrikaanse landen. De omikronvariant is voor het eerst gevonden in Zuid-Afrika. Dat hoeft niet te betekenen dat die daar is ontstaan, maar er bestaan wel zorgen over de lage vaccinatiegraad op het continent. Daardoor kan het virus er blijven rondgaan en muteren.

Lees ook:

Wat we nu weten over de flink gemuteerde coronavariant omikron

Hij is pas een paar dagen geleden ontdekt, maar leidt nu al tot grote bezorgdheid. Wat weten we over de nieuwe coronavariant die in Zuid-Afrika ontdekt is?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden