Oekraïne

Oekraïne zet pro-Russische televisiestations op zwart

President Volodomir Zelenski van Oekraïne. Beeld AFP
President Volodomir Zelenski van Oekraïne.Beeld AFP

De Oekraïense president Zelenski sloot per decreet drie tv-kanalen: zij zouden spreekbuis zijn van Russische propaganda. Volgens critici snoert hij zijn lastigste opponenten de mond.

Eén pennenstreek van de president, en een paar uur later gaan drie tv-stations op zwart. Het gebeurde afgelopen week in Oekraïne. De commerciële zenders NewsOne, 112 en ZIK bedienden samen zo’n vijf procent van de kijkersmarkt, en golden met talkshows en nieuws-magazines als vaste waarde in de Oekraïense informatievoorziening.

De president, Volodomir Zelenski, verdedigde zijn decreet niet in het parlement of in de rechtszaal, maar op twitter. De motivatie: staatsveiligheid. “Oekraïne steunt de vrijheid van meningsuiting, maar niet de propaganda, die betaald wordt door de agressor”, aldus de president, doelend op Rusland. “Informatie is tegenwoordig net zo’n krachtig wapen als raketten en tanks.”

Ook Zelenski’s voorganger, Petro Porosjenko, nam maatregelen om de Russische informatiestroom in te perken, nadat het conflict met het buurland in 2014 uitbrak. Onder zijn leiding werden Russische televisiezenders en sociale media geband. Maar bij Oekraïense tv-stations ontbrak het aan een wettelijke basis.

Illegale verkoop van kolen

Dat Zelenski daar nu wel actie tegen onderneemt, is ongekend. Dinsdag besloot de Nationale Veiligheidsraad de bedrijven van Taras Kozak – de eigenaar van de kanalen – te sanctioneren. Volgens de krant Ukrainska Pravda betaalt deze zakenman de zenders via de illegale verkoop van kolen vanuit de Donbas, het door Rusland gecontroleerde deel van Oost-Oekraïne. Dat valt voor de Veiligheidsraad onder ‘financieren van terrorisme’, en dat zou de sancties legitimeren.

De televisiezenders zijn niet onomstreden. Sinds Taras Kozak de kanalen opkocht, een paar jaar terug, staan ze bekend als spreekbuis van de invloedrijke politicus Viktor Medvedtsjoek. Die is net als zijn zakenpartner Kozak parlementariër van de pro-Russische oppositiepartij Oppositie Platform. Medvedtsjoek heeft nauwe banden met het Kremlin: hij is zelfs peetvader van de dochter van de Russische president Poetin. Bij ZIK stapten in 2018 verschillende journalisten op, omdat ze vreesden hun werk niet meer onafhankelijk te kunnen doen.

Media-waakhond Detektor Media omschrijft Medvedtsjoek als ‘voornaamste doorgeefluik van Russische propaganda in Oekraïne’. De NGO noemt voorbeelden van journalisten en gasten die de annexatie van de Krim steunen, of Oekraïne verantwoordelijk houden voor het gewapende conflict in de Donbas. Op ZIK promootte Medvedtsjoek onlangs uitgebreid het Russische coronavaccin, door bij Poetin op bezoek te gaan en zich er ter plekke mee te laten inspuiten. President Zelenski bestrijdt de pandemie liever met hulp van het Westen – in elk geval niet van Rusland, dat een deel van zijn land bezet houdt.

‘Absoluut illegaal’

Viktor Medvedtsjoek zelf noemt het besluit van de president ‘absoluut illegaal’. Volgens de politicus wil Zelenski met de ban de oppositie muilkorven. Zijn partij, Oppositieplatform, verslaat de politieke beweging van de president inmiddels in de peilingen. “De burgers willen antwoorden op de vragen die hen bezighouden”, aldus Medvedtsjoek, “zoals over salarissen, pensioenen, de stijgende prijzen voor gas en elektriciteit, het coronavaccin en vrede in de Donbas.”

Vanuit de Europees gezinde oppositie klonk vooral instemming met Zelenski’s maatregel. Alleen Sergiej Tomilenko, het hoofd van de Journalistenbond, uit zich kritisch. “Dit zou een schok moeten zijn voor internationale instituties die de rechten van journalisten en vrijheid van meningsuiting beschermen”, vindt hij. De Europese Commissaris voor Nabuurschap, Olivér Várhelyi, sluit zich daarbij aan. “Het gevecht tegen desinformatie mag niet ten koste gaan van de persvrijheid”, sprak hij. Hij stelt de kwestie deze week aan de orde bij de Oekraïense premier.

Lees ook:

Zelenski doet water bij de wijn en maakt weg vrij voor vredesonderhandelingen

Nu Oekraïne akkoord is met een voorstel om Oost-Oekraïne te verdelen, lijkt de weg vrij voor nieuwe onderhandelingen over vrede met Rusland. De oppositie in Kiev beschuldigt president Zelenski er echter van te capituleren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden