Het MH17-monument in het Dudokpark. De vijftien zonnebloemen van het monument staan symbool voor de Hilversumse slachtoffers, die zijn omgekomen bij de MH17-ramp in Oekraine.

AnalyseOekraïne

Oekraïne vervangt aanklagers MH17 om Rusland te paaien

Het MH17-monument in het Dudokpark. De vijftien zonnebloemen van het monument staan symbool voor de Hilversumse slachtoffers, die zijn omgekomen bij de MH17-ramp in Oekraine. Beeld ANP

Met concessies in het MH17-dossier laat president Volodimir Zelenski zien dat vrede met Rusland hem veel waard is.

Dat openbaar aanklagers na een regeringswisseling worden vervangen, is in Oekraïne niet ongebruikelijk. Ook toen Zelenski’s voorganger Porosjenko aantrad, moesten rechters en officieren van justitie massaal opnieuw solliciteren en allerlei examens af­leggen. Nu, vijf jaar later, geldt het rechtssysteem in Oekraïne nog steeds als door en door corrupt.

Die corruptie verschaft Zelenski een argument om opnieuw flink de bezem te halen door het justitiële apparaat. Uit het verhaal van betrokken MH17-aanklagers, maandag in NRC Handelsblad, blijkt echter dat het proces verre van eerlijk verloopt. De opschoning lijkt vooral bedoeld om controle over het rechtssysteem te krijgen en niet-loyale ambtsdragers te lozen.

Daarnaast wijst de ‘hervorming’ op Zelenski’s prioriteiten. Vlak na zijn aantreden, vorig jaar mei, noemde de voormalige tv-ster ‘vrede brengen voor Oekraïne’ als de belangrijkste. “Dat is mijn missie als burger en als president. Elke dag val ik daarmee in slaap en word ik ermee wakker.”

 Vijf leden van de gevreesde oproerpolitie Berkoet

Dat betekent verregaande concessies aan Rusland doen. In tegenstelling tot voorganger Porosjenko is Zelenski daartoe bereid, zelfs in een gevoelig dossier als MH17. Dat bleek afgelopen september al bij de eerste gevangenenruil met Rusland: ondanks protest van het internationale Joint Investigation Team (JIT), dat de aanslag onderzoekt, werd MH17-getuige Vladimir Tsemach vrijgelaten.

Zonder uitlevering was de deal niet doorgegaan, zo verdedigde Zelenski zijn besluit. Op de gevangenenruil volgde de eerste ontmoeting in drie jaar tussen Zelenski en de Russische president Poetin.

De tweede gevangenenruil, later in december, kwam Zelenski in eigen land op felle kritiek te staan. Ditmaal raakte Oekraïne vijf leden van de gevreesde oproerpolitie Berkoet kwijt aan Rusland. Zij stonden terecht voor de moordpartij tijdens de Majdan-­revolutie; in februari 2014 werden meer dan honderd antiregerings­demonstranten doodgeschoten.

Ook nu hield Zelenski voet bij stuk, hij wees op de thuiskomst van Oekraïense krijgsgevangenen. “Al moest ik honderd Berkoet-agenten ­inruilen voor een van deze helden, dan nog zou ik het doen”, sprak hij. Net als in de MH17-zaak werden ook in de Majdan-zaak alle aan­klagers vervangen.

‘We zijn bezig Oekraïne op te schonen’

Het JIT zegt zich geen zorgen te maken over de rechtsgang rondom MH17. De Oekraïense minister van buitenlandse zaken noemt het ontslag ‘een gewone rotatie’. Voor Rusland komt het niet slecht uit dat aanklagers verdwijnen die wilden “bewijzen dat de Russische regering schuld heeft aan de MH17-ramp”.

Wat de vrede in Oost-Oekraïne ­betreft: afgelopen zaterdag, op de internationale veiligheidsconferentie in München, toonde president ­Zelenski zich voor het eerst gefrustreerd. “Er was een overeenkomst over een staakt-het-vuren, maar in twee maanden is vierhonderd keer op onze legerposities geschoten. Er zijn tientallen slachtoffers.”

Vervolgens kroop hij terug in zijn rol van optimist en riep hij de wereld op om te investeren in zijn land. “We zijn bezig Oekraïne op te schonen. Help ons hierbij, door nieuwe kantoren en projecten te beginnen.” Diezelfde dag belde hij met Poetin om te spreken over een nieuwe top in april.

Hoewel zijn populariteit daalt, ziet de meerderheid van de bevolking nog geen alternatief voor Zelenski.

Reorganisatie OM ‘geen grote gevolgen’ voor MH17-proces

Het Openbaar Ministerie (OM) ­verwacht niet dat de reorganisatie bij justitie in Oekraïne grote invloed zal hebben op het MH17-proces in Nederland dat op 9 maart begint. 

NRC Handelsblad meldde maandag dat de afgelopen maanden alle Oekraïense MH-17-aanklagers uit hun functie zijn ontheven in het kader van hervormingen bij het Oekraïense OM. Het internationale Joint Investigation Team (JIT) dat onderzoek doet naar de ramp met vlucht MH17, heeft steeds twee Oekraïense officieren van justitie gehad.

Nederland is volgens het OM op de hoogte gebracht van de wisselingen in Oekraïne. Daarna is hoofd-­officier van justitie Fred Westerbeke, de onderzoeksleider van het JIT, naar Oekraïne gereisd voor overleg. Het JIT vreesde dat door het terugtrekken van de Oekraïense officieren van justitie veel onderzoeks-­ervaring dreigde te verdwijnen.

“Wij hebben van Oekraïne de garantie gekregen dat het belangrijk blijft dat het collectieve geheugen niet verloren gaat”, zegt Brechtje van de Moosdijk, woordvoerder van het Landelijk Parket voor het strafrechtelijk onderzoek naar de ramp met vlucht MH17.

Westerbeke kreeg de toezegging dat een aanklager, Oleh Peresada, wel verbonden mag blijven aan het JIT als een soort speciale adviseur. Hij mag zich alleen geen officier van justitie meer noemen.

Het JIT voelt zich niet onthand. “Het werk gaat door en we gaan ervan uit dat de wisselingen niet heel veel invloed zullen hebben op het proces in Nederland omdat het procesdossier zo goed als af is”, aldus Van de Moosdijk. 

Naar verwachting zal Oekraïne op korte termijn nieuwe officieren van justitie afvaardigen voor het JIT. Een van hen zou zich al aan het inlezen zijn in het vele duizenden pagina’s tellende strafdossier.

Bij de vliegramp met vlucht MH17 op 17 juli 2014 kwamen 298 mensen om het leven, onder wie 196 Nederlanders.

Lees ook:

De Russisch-Oekraïense gevangenenruil is wellicht een stap naar vrede maar tegen welke prijs?

Al in zijn eerste toespraak nadat hij tot president verkozen werd - afgelopen april - beloofde Volodimir Zelenski de 24 Oekraïense zeelieden terug te brengen naar huis. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden