Svjatoslav Vakartsjoek is zowel partijleider van Golos als zanger van de rockband Okean Elzy.

Reportage Oekraïne

Oekraïne’s favoriete politici blijven verre van politiek

Svjatoslav Vakartsjoek is zowel partijleider van Golos als zanger van de rockband Okean Elzy. Beeld Hollandse Hoogte / Sputnik

Sinds tv-ster Volodimir Zelenski tot president werd verkozen rijzen er meer ‘a-politieke’ sterren aan het Oekraïense firmament. Na de parlementsverkiezingen, zondag, zal de politiek overstromen met nieuwe mensen. Maar naar de koers van Oekraïne blijft het gissen.

Onder aan de Kaskade-waterval, die trapsgewijs afloopt vanaf het stadscentrum richting de machtige rivier de Dnjepr, klinkt rumoer van een naderende politieke manifestatie. Er is een soundcheck, er worden ballonnen uitgedeeld en ‘oranje hesjes’ houden een oogje in het zeil. Wat opvalt is het formaat van het podium: dat belooft een rockconcert.

In de peilingen voor de parlementsverkiezingen van zondag is de nieuwe politieke beweging van de 41-jarige president Volodimir Zelenski ongenaakbaar. Zijn partij ’Dienaar van het Volk’ zou kunnen rekenen op bijna de helft van de stemmen. Maar is er meer vernieuwing op til.

Op het podium presenteert de partij Golos (Stem) zich aan de inwoners van Zaporizja. Partijleider is Svjatoslav Vakartsjoek (44), die ook voorman is van Okean Elzy, een populaire rockband die complete stadions vult met publiek. En volgens de peilingen heeft nu ook zijn politieke campagne succes: Golos zou zo’n 8 procent van de kiezers trekken.

Beeld Louman & Friso

De retoriek van Vakartsjoek is welhaast gelijk aan die van Zelenski, blijkt tijdens zijn toespraak. Het komt neer op ‘weg met de oligarchen’. Hoe dan? “Voor iedereen moeten gelijke regels gelden.” Ook Vakartsjoek is voornemens de corruptie uit te bannen zodat de welvaart groeit. “Waarom is Oekraïne vijf keer armer dan buurland Polen, terwijl dat een kwart eeuw geleden andersom was?”

Net als tv-komiek Zelenski komt ook rockzanger Vakartsjoek aanzetten met een lijst van politieke nieuwkomers: ondernemers, onderwijzers, activisten; kortom allerlei mensen die het op eigen kracht hebben gemaakt in het leven en niet aan de touwtjes zitten van welke oligarch dan ook. De koers van Golos is nog onduidelijk, beaamt Valeria Denisova, een jonge advocate uit Kiev die vrijwillig lid is van het campagne-team. Maar, zegt ze: “Ik heb Vakartsjoek in zijn ogen gekeken en ik vertrouw hem”.

Zelfbewuste klasse

De nieuwe partij komt met redenen naar Zaporizja. Hier, in het zuidoosten van Oekraïne, ligt de basis van het succes van Zelenski. In het overwegend Russisch-sprekende deel van het land was het verzet tegen de vorige president, Petro Porosjenko, het felst. Die koos, in plaats van de corruptie te lijf te gaan, voor een patriottische koers gericht tegen Rusland. De boodschap van Zelenski, die ook uit de regio komt, behelst dan ook de belofte dat hij met Rusland in gesprek wil.

Dat laatste baart Oekraïners in het westen van het land dan weer zorgen. Dat Zelenski enkele weken geleden niet kon voorkomen dat Rusland zonder verdere voorwaarden het stemrecht terugkreeg in de Raad van Europa was een veeg teken, zegt Denisova. Maar ook ergert de advocate zich aan Zelenski’s matige beheersing van het Oekraïens. “Een president moet de officiële taal van zijn eigen land vlekkeloos spreken.”

Terwijl zanger Vakartsjoek zijn ‘apolitieke kandidaten’ voorstelt aan het publiek, dat wat aarzelend binnendruppelt, zijn even verderop de ‘apolitieke kandidaten’ van Zelenski al aan het werk. In een zaaltje van een hotel annex congrescentrum stellen de toekomstige parlementariërs zich voor, ook allemaal in de eerste zin benadrukkend dat ze ‘geen politicus’ zijn. Dan gaan ze, terwijl camera’s draaien, in gesprek met hun achterban die goed georganiseerd blijkt.

Zo vertelt Marina Nikitina, toevallig ook advocate, over de belabberde situatie in haar dorp, niet ver van Zaporizja, waar het ontbreekt aan een dokter en een goede school. De boeren raken hun land kwijt, vertelt ze, doordat het voor een schijntje wordt gepacht door de zittende macht. Pasklare oplossingen heeft ze niet gehoord, zegt ze, maar toch is ze optimistisch. “Er is een nieuwe, zelfbewuste klasse ontstaan in Oekraïne, die de problemen herdefinieert en met deskundigen naar uitwegen zoekt.”

De komiek en presidentskandidaad Volodymyr Zelenski. Beeld AP

Meebrullen

Terug bij het concert blijkt het veld nu volgestroomd. “Gaat hij nou nog zingen?”, vraagt zestiger Vjatsjeslav Chutrun. “Ik hou van zijn muziek, niet van dat politieke gewauwel.” Hij noemt zowel de kiezers VAN Vakartsjoek als Zelenski ‘proteststemmers’. “We kiezen voor iemand, en vijf jaar later stemmen we hem massaal weer weg. Het ontbreekt ons aan richting.” De ingenieur-met-pensioen gaat voor Porosjenko’s partij, die zijns inziens op koers lag richting de EU.

Dan wordt hij overstemd door Svjatoslav Vakartjsoek, die als een kameleon is omgetoverd van aanstormend politicus tot zanger van Okean Elzy. Tot aan de regenboog boven de fontein brullen duizenden fans, jong en oud, zijn songs mee. “Alles komt goed, voor iedereen van ons. Onze tijd breekt aan.”

President moet samenwerken, maar met wie? 

Volodimir Zelenski, de tv-producent en komiek die in mei aantrad als president, kan na de parlementsverkiezingen van zondag echt aan de slag. Zijn nieuwe partij, ‘Dienaar van het Volk’, genoemd naar de tv-serie waarin hij zelf jarenlang de hoofdrol speelde als president, kan volgens peilingen rekenen op zo’n 45 procent van de stemmen.

Omdat de helft van de zetels in kiesdistricten wordt bepaald, zal hij een coalitie moeten sluiten. Samenwerking met het pro-Russische ‘Oppositie Platform’ - dat als tweede lijkt te eindigen - of met de partij van oud-president Porosjenko lijkt uitgesloten. Resteert een samenwerking met zanger Vakartsjoek of met oudgediende Joelia Timosjenko, die ook goede banden onderhoudt met oligarch Igor Kolomojski, die als belangrijke steunpilaar van Zelenski wordt gezien.

Lees ook:

Nu de onervaren Zelenski president wordt, rijst de vraag: kan hij zijn beloften wel waarmaken?

Kan winnaar Volodimir Zelenski wel de corruptie tegengaan? Hervormers sluiten zich schoorvoetend bij hem aan.

Oekraïense komiek wil écht president worden

De Oekraïense komiek Volodimir Zelenski maakte de president belachelijk in zijn tv-shows. Nu speelt hij niet alleen de president, maar is hij het echt. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden