Oorlogsrecht

Oekraïne onderzoekt vermeende mishandeling Russische krijgsgevangenen

Een Oekraïense strijder staat naast een Russische krijgsgevangene. Dit beeld is niet gerelateerd aan de vermeende mishandeling van Russische krijgsgevangenen door Oekraïense militairen.  Beeld AFP
Een Oekraïense strijder staat naast een Russische krijgsgevangene. Dit beeld is niet gerelateerd aan de vermeende mishandeling van Russische krijgsgevangenen door Oekraïense militairen.Beeld AFP

Na de meedogenloze bombardementen van Rusland op woonwijken en steden zijn er nu ook schokkende beelden opgedoken van de mishandeling van krijgsgevangenen door Oekraïense militairen.

Michiel Driebergen

Op beelden, die zondag naar buiten kwamen, is te zien hoe geknevelde mannen in Russisch militair uniform uit een busje worden geduwd. Andere mannen, die met hun blauwe armbanden ogen als Oekraïense militairen, schieten hen een voor een in hun benen. Om de bloedende slachtoffers vervolgens te onderwerpen aan een kruisverhoor.

De gruwelijke scène vond plaats in een zuivelfabriek in een dorp ten zuidoosten van Charkov – dat toen net heroverd was door het Oekraïense leger. Het betreffende bataljon had al melding gemaakt van dertig Russische krijgsgevangenen. “Waarom ben je hier naartoe gekomen?”, vraagt een Oekraïner. “Omdat ik daar opdracht toe kreeg”, antwoordt een Rus, terwijl hij zijn pijn verbijt.

Later in de week publiceerde een Oekraïense journalist beelden van drie verkoolde lichamen, gemaakt op dezelfde datum, op precies dezelfde plek.

Aanvankelijk beschuldigde de Oekraïense opperbevelhebber de Russen van het ‘filmen en verspreiden van geënsceneerde video’s’. Het leger zou zich volgens hem houden aan ‘de normen van het internationaal recht.’

Geneefse Conventies

Dat recht is onder meer vastgelegd in de zogeheten Geneefse Conventies, een reeks verdragen met normen voor gewapende conflicten. Krijgsgevangenen moeten humaan worden behandeld. Hen martelen en doden mag absoluut niet, ook niet om informatie te verkrijgen.

Nadat de beelden door onafhankelijke journalisten werden geverifieerd veranderde de toon in Kiev. “Als dit waar blijkt te zijn, is er sprake van onacceptabel gedrag”, aldus Oleksi Arestovitsj, topadviseur van de Oekraïense president Zelenski. “Ik herinner iedereen eraan dat we een Europees leger zijn in een Europees land.” Procureur-generaal Irina Venediktova kondigde strafrechtelijk onderzoek aan.

De Oekraïense vice-premier Irina Veresjtsjoek meldde afgelopen week dat haar land momenteel 562 Russische krijgsgevangenen vasthoudt. Die zouden zich in een speciaal daartoe ingericht kampement bevinden, waar de behandeling “in lijn is met de internationale mensenrechten”. De locatie liet de minister achterwege.

Waar Rusland zijn krijgsgevangenen vasthoudt, is ook niet bekend. Volgens de Russische mensenrechtencommissaris Tatjana Moskalkova gaat het om gelijksoortige aantallen: ruim vijfhonderd Oekraïense militairen. “We willen die graag uitruilen”, sprak de vertegenwoordiger.

Afgelopen zaterdag vond al een uitruil van krijgsgevangenen plaats: 86 Oekraïense militairen werden hartelijk ontvangen door minister Verestsjoek. Hoe veel Russen Oekraïne daarvoor terug heeft gegeven is niet bekend; ook zijn er geen beelden van hun ontvangst in Rusland.

Onder de Oekraïense vrijgelatenen waren vijftien vrouwen - die tijdens hun Russische gevangenschap gedwongen waren hun hoofden kaal te scheren. Bij een eerste uitwisseling op 24 maart keerden al tien Oekraïners terug tegen tien Russen.

Volgens Rusland zijn dit Oekraïnese krijgsgevangenen. De foto is verstrekt door het ministerie van defensie in Moskou. Beeld EPA
Volgens Rusland zijn dit Oekraïnese krijgsgevangenen. De foto is verstrekt door het ministerie van defensie in Moskou.Beeld EPA

Oorlogsrecht

Zowel Rusland als Oekraïne zeggen voornemens te zijn de gegevens van de krijgsgevangenen te delen met het internationale Rode Kruis – volgens het oorlogsrecht te doen gebruikelijk. Maar volgens de noodhulporganisatie gebeurt dat tot nu toe niet. “De partijen moeten ons informeren over de krijgsgevangenen, en ons toestaan hen te bezoeken”, aldus een verklaring van het Rode Kruis enkele dagen geleden.

Hoe omvangrijk de schending van de rechten van gevangengenomen militairen is in Oekraïne is niet duidelijk. De mensenrechtenafdeling van de Verenigde Naties zegt “verschillende video’s” te onderzoeken, misdaden die zouden worden begaan door “beide zijden”.

Daarnaast dringen mensenrechtenorganisaties er bij Oekraïne op aan te stoppen met het publiceren van beelden van krijgsgevangenen en van verminkte en gedode Russen. Zo zijn op het Oekraïense Telegram-kanaal ‘Vind de jouwen’, met ruim een miljoen volgers, beelden te zien van geboeide Russen die hun naam, afkomst en rang noemen.

Menselijke resten

Ook zijn er beelden te zien van menselijke resten op het slagveld. De pagina is aangemaakt door ‘vertegenwoordigers van het ministerie van binnenlandse zaken’. “Als uw familieleden of vrienden in Oekraïne zijn en deelnemen aan de oorlog tegen ons volk, kunt u hier informatie krijgen over hun lot”, meldt de begeleidende tekst.

Eerder toonde Oekraïne beelden van vermeend schuldbewuste Russen, die meldden dat Poetin opdracht gaf oorlogsmisdaden te begaan. Krijgsgevangenen blootstellen aan ‘publieke nieuwsgierigheid’ is ook een schending van het oorlogsrecht.

Eind februari, vlak na het begin van de Russische invasie, kondigde het Internationale Strafhof in Den Haag al aan “onmiddellijk” onderzoek te doen naar vermeende oorlogsmisdaden in Oekraïne.

Lees ook:

In Oekraïne lijkt het oorlogsrecht geschonden te worden: wat mag er wel en niet?

Grootscheepse beschieting van steden, propagandafilmpjes met gevangenen: het oorlogsrecht lijkt te worden geschonden in Oekraïne. Klopt dat? Wat mag er wel en niet in een oorlog?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden