Spanning

Oekraïne is vuurdoop voor buitenlandbeleid nieuwe Duitse regering

Russische militairen oefenen in de buurt van de Oekraïense grens. Beeld AP
Russische militairen oefenen in de buurt van de Oekraïense grens.Beeld AP

De Europese leiders vergaderden gisteren in Brussel onder meer over de situatie in Oekraïne. De Russische dreiging vormt meteen een vuurdoop voor het buitenlandbeleid van de nieuwe Duitse regering.

Kim Deen

Terwijl Moskou tienduizenden militairen naar de grens met Oekraïne heeft gestuurd, vergadert Brussel koortsachtig over een juiste reactie. Daarbij zijn de ogen op de nieuwe Duitse regering gericht. Hoe zal die zich opstellen in het lastige Oekraïne-dossier?

Duitsland speelde tot nu toe een belangrijke bemiddelende rol, dankzij de goede banden met Rusland vanwege de handelsrelaties. Volgens Theocharis Grigoriadis, een hoogleraar van het Oost-Europa-instituut in Berlijn, is de relatie tussen Duitsland en Rusland complex. “Politiek zijn het tegenpolen, maar op economisch gebied is er samenwerking”, zegt hij.

Duitsland verdient veel geld aan Rusland

Dat maakte het voor de vorige Duitse regering lastig om hard op te treden tegen Rusland. De voormalige bondskanselier Angela Merkel wilde volgens Grigoriadis de relatie van de Duitse conservatieve zakenlobby, veelal kiezers van Merkels CDU, met Poetin niet op het spel zetten. “De Duitse zakenwereld is erg pro-Russisch, dat is een realiteit die niet te onderschatten is. Duitsland verdient veel geld aan Rusland.”

Maar met de Russische dreiging aan Oekraïense grenzen wil de Europese Unie de druk op Rusland nu wel opvoeren. EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen wil de dreigementen uit Moskou bestraffen met economische sancties. “Agressie moet een prijskaartje hebben”, zei ze afgelopen week.

Volgens Grigoriadis is de nieuwe regering in Berlijn meer dan de vorige bereid om met deze EU-plannen mee te gaan. “Natuurlijk zal Duitsland de zakenbelangen veilig willen blijven stellen, maar het lijkt erop dat er nu meer voorwaarden aan deze relatie gesteld zullen worden.”

Vergunningen kunnen nog altijd worden ingehouden als drukmiddel

Zo lijkt de nieuwe Duitse regering het Nord Stream 2-project in te willen zetten als dreigement, iets waar Merkel voor terugschrok. De splinternieuwe gaspijpleiding van Rusland naar Duitsland is nu wel een belangrijke kandidaat voor economische sancties. Nord Stream 2 is weken geleden voltooid, maar de vergunningen kunnen nog altijd worden ingehouden als drukmiddel.

Ondanks recente Russische provocaties, zoals de vergiftiging van oppositieleider Aleksej Navalny, wilde Merkel de pijpleiding niet opgeven, onder meer omdat het land gas nodig heeft om de kernenergie- en kolencentrales te kunnen sluiten. De nieuwe regering lijkt er anders over te denken.

De Groenen, die nu meeregeren, zijn fel tegen het Nord Stream 2-project. Buitenlandminister Annalena Baerbock (Groenen) greep het nieuws van de Russische dreiging aan om in het Duitse ZDF-journaal te zeggen dat de pijpleiding momenteel geen vergunning kan krijgen “omdat het niet voldoet aan de Europese energiewetgeving”. Ook SPD-bondskanselier Olaf Scholz dreigde vorig weekend dat een Russische inval in Oekraïne het project in gevaar zal brengen.

Einde van de Koude Oorlog

Het is bijzonder dat juist een bondskanselier van de SPD harder wil optreden tegen Rusland. Traditioneel zijn de sociaal-democraten voorzichtig met de Russische economische relaties. De partij speelde een belangrijke rol in de toenadering tot de Sovjet-Unie aan het einde van de Koude Oorlog. Zo maakte de Ostpolitik van SPD-bondskanselier Willy Brandt de eerste officiële communicatie tussen West-Duitsland en de Sovjet-Unie mogelijk.

Maar volgens Grigoriadis wil de nieuwe Duitse regering weg van die bemiddelende rol. “Lang was het plaatje dat alles draait om de strategische interesses van Amerika en Rusland en dat Europa daar in het midden iedereen tevreden moet proberen te houden”, zegt hij. “De nieuwe Duitse regering wil nu dat Europa haar eigen grenzen en voorwaarden stelt.”

Want het versterken van het Europese project is een belangrijke prioriteit voor de nieuwe machthebbers in Berlijn. Daarbij hoort een beter Europees veiligheidsbeleid, nu meer dan ooit relevant door de Russische dreiging.

Militair conflict niet uit te sluiten

Volgens Grigoriadis bestond er na de Tweede Wereldoorlog lang een taboe op het militariseren van Duitsland en dat heeft een sterk Europees veiligheidsbeleid in de weg gezeten. Hoewel Duitsland een economische supermacht is, blijft het land nog altijd “een politieke middenmacht”.

De Russische dreigingen zetten Duitsland weer aan het denken over militarisering. “Als Poetin de fout maakt om Oekraïne binnen te vallen dan komen we in een nieuwe situatie terecht. Ik zou een militair conflict dan niet uitsluiten. Willen we als Europa wachten tot ze de Baltisch staten aanvallen?”, zegt hij. “Dit is een kritiek moment voor ons allemaal, voor waar Europa voor staat. En dat heeft de nieuwe Duitse regering heel snel begrepen.”

Lees ook:
Moskou heeft weinig te winnen bij inval in Oekraïne

Door de Russische troepenopbouw aan de Oost-Oekraïense grens vreest het Westen voor een invasie. Maar bovenal lijkt het een manier van het Kremlin om de eigen onderhandelingspositie te verbeteren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden