Overleg in Versailles

Oekraïne ‘hoort erbij’ maar krijgt geen bliksem-lidmaatschap van de Europese Unie

Mark Rutte en Emmanuel Macron vrijdag bij het kasteel van Versailles in Frankrijk. Beeld ANP
Mark Rutte en Emmanuel Macron vrijdag bij het kasteel van Versailles in Frankrijk.Beeld ANP

Europa heeft het zwaar getroffen Oekraïne weinig te bieden. Het land krijgt geen bliksem-lidmaatschap van de Europese Unie. ‘Dat bestaat eenvoudigweg niet’, zo zei Mark Rutte.

Romana Abels

“Ze horen erbij”, zegt Mark Rutte. “Oekraïne ligt in Europa, dus het hoort bij ons.” Maar wat dat ook mag betekenen, lidmaatschap van de Europese Unie is het voorlopig niet. Dat er kinderziekenhuizen worden gebombardeerd en miljoenen Oekraïners vastzitten in steden waar ze niet meer uit kunnen, maakt daarin geen verschil.

Vrijdag spraken de Europese regeringsleiders elkaar in het kasteel van het Franse Versailles, op een zogenaamde informele top. Voor het eerst in jaren konden ze elkaar weer de hand schudden, op de schouders slaan, en naast elkaar aan tafel zitten, maar dat zorgde niet voor een genereus aanbod aan het land dat nu al twee weken onder Russisch vuur ligt.

Geen ja of nee op die ene vraag

Op die ene, superbelangrijke vraag voor de Oekraïners kwam niet eens een echt antwoord, geen ja of nee. President Zelenski had de afgelopen weken onophoudelijk met Europese leiders gebeld, smekend om een versneld lidmaatschap van de Europese Unie. Eerst langs de Commissie, zegt Europa. Zo is nu eenmaal de procedure.

“Er bestaat eenvoudig niet zoiets als een spoedprocedure”, zei de Nederlandse premier Mark Rutte bij aankomst in Versailles. “Ik heb dat eerder deze week ook aan Zelenski verteld.”

“Het is niet aan de orde”, zegt Rutte. Volgens de premier is de weg naar EU-lidmaatschap nu eenmaal ‘verschrikkelijk lang’. Rutte zegt de afgelopen dagen daarover te hebben overlegd met zijn collega’s. “Bijna alle regeringsleiders in het westelijk deel van Europa zeggen: ‘Laten we nou niet proberen er een soort sneltrein van te maken’.”

Het enige wat EU kan bieden is intensievere samenwerking

Dat vijf landen aan de oostkant van Europa wel voelen voor zo’n bliksemlidmaatschap wordt door andere Europese leiders vooral gezien als een emotionele reactie op de gebeurtenissen. Snelle toetreding van één land zou ook niet eerlijk zijn, is hun redenering. “We hebben ook te maken met landen op de westelijke Balkan”, aldus Rutte. “Die zijn soms, zoals Albanië en Noord-Macedonië, al meer dan tien jaar bezig om überhaupt het kandidaat-lidmaatschap te krijgen.”

Op de smeekbedes van Zelenski om méér, kan de Europese Unie op dit moment weinig anders bieden dan een ‘intensievere samenwerking’. Die zou dan moeten bestaan uit regelmatige bijeenkomsten met de president, en samenwerking op wetenschappelijk terrein. Ook zou Oekraïne, als het geweld ten einde is, toegang kunnen krijgen tot het Europese systeem van Erasmusbeurzen. Hieraan is een apart Oekraïnehoofdstuk gewijd in de slotverklaring van de bijeenkomst, die zoals gebruikelijk al voor de bijeenkomst was geschreven.

Eenheid en zelfstandigheid

Het is, als de top inderdaad niet meer oplevert dan die verklaring, een mager resultaat voor Oekraïne, dat nu al meer dan twee weken onder Russisch vuur ligt. Het is ook wat wrang, omdat de Europese leiders alom uitdrukking geven aan de ‘wake-upcall’ die de Russische aanval voor Europa betekende. Plotseling zijn de grote ideologische verschillen terzijde geschoven, en weten de lidstaten precies welke kant ze uit moeten: naar eenheid en zelfstandigheid.

Voortaan, in een heel nabije toekomst, wil Europa een continent zijn dat voor zijn eigen energie zorgt, in zijn eigen medicijnen voorziet, dat beter bewapend is en zijn eigen chips produceert voor zijn eigen cybertechnologie. Dat allemaal is voor Europese begrippen razendsnel bepaald, omdat, zei Rutte woensdag, ‘we nu moeten handelen’.

Lees ook:

Het Europees Parlement kleurde geel en blauw voor Oekraïne, maar een EU-lidmaatschap is nog ver weg

In antwoord op de vraag van president Zelenski zei het Europees Parlement dinsdag ja. Ja, Oekraïne mag de status van kandidaat-lidstaat krijgen. Maar de weg naar een echt lidmaatschap is nog lang.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden