Tipgeld

Oekraïne betaalt klokkenluiders in corruptiezaken een ‘vindersloon’

De Oekraïense president Volodimir Zelenski op een campagnebijeenkomst in april 2019. Beeld AP

Oekraïne gaat klokkenluiders betalen als ze corruptie melden. Hun beloning kan oplopen tot ruim twee ton.

Tijdens zijn verkiezingscampagne begin dit jaar wond de Oekraïense president Volodimir Zelenski er geen doekjes om: onder zijn bewind zou er een einde komen aan de wijdverbreide corruptie in Oekraïne. De belofte schiep in menig Oekraïense woonkamer hoge verwachtingen. Op de index van minst corrupte landen ter wereld prijkt Oekraïne immers op plek 120 van de 180. Ruim achter landen als Colombia, Ethiopië en Pakistan. Dat moest anders en Zelenski beloofde beterschap.

Om zijn belofte in te lossen zette de president donderdag zijn handtekening onder een van de meest rigoureuze anti-corruptiewetten tot nog toe. De zogenaamde klokkenluiderswet, die in oktober al door het parlement is aangenomen, moet het melden van corruptie door klokkenluiders financieel te belonen.

En die beloning kan behoorlijk oplopen. Tipgevers hebben volgens de kersverse wet recht op een premie ter waarde van 10 procent van de steekpenning die ze rapporteren. Wie een half miljoen aan smeergeld meldt, ontvangt zelf een halve ton ‘vindersloon.’

Er zit een aantal haken en ogen aan die beloning. Zo heeft een klokkenluider alleen recht op de 10-procentpremie als het smeergeld in totaal meer dan vijfduizend keer het wettelijk minimumloon bedraagt. Dat betekent dat er ten minste 10 miljoen grivna, 375.000 euro, met de steekpenning gemoeid moet zijn. Tegelijkertijd groeien de bomen niet tot in de hemel. In de wet is ook een maximumbeloning opgenomen van drieduizend keer het wettelijk minimumloon, oftewel 225.000 euro.

Juridische en psychische hulp is ook geregeld

Om het extra zakcentje op te strijken, moet de klokkenluider in kwestie de misdaad intern op zijn werk melden of via de media, een ngo, vakbond of het nationale anticorruptieagentschap naar buiten brengen.

Naast een geldsom waarborgt de wet bovendien een aantal andere garanties voor klokkenluiders. Zo kunnen tips over corruptie te allen tijde anoniem worden ingediend, krijgen tipgevers en hun familie, indien nodig, juridische en psychische bijstand en kan er in extreme gevallen zelfs fysieke persoonsbeveiliging worden verleend.

Ondanks voorzichtig enthousiasme stuit juist die uitgebreide bescherming van klokkenluiders onder de nieuwe wet op de nodige kritiek. Tegenstanders menen dat de wet herinneringen aan Sovjettijden oproept, toen burgers elkaar dikwijls bij de KGB aangaven als slechts het vermoeden bestond dat er iets niet helemaal in de haak was. 

Oppositielid Serhiy Vlasenko van de Oekraïense Vaderlandpartij vreest dan ook voor een opleving van dergelijke ongefundeerde beschuldigingen. Tegenover persbureau Unian verklaarde de politicus dat de nieuwe wet ‘een wet is voor verraders, niet voor klokkenluiders’.

Lees ook:

Is de Oekraïense president Zelenski echt de anti-corruptiepoliticus die hij beloofde te zijn?

Een aanslag op een oud-directeur van de centrale bank en een mogelijke deal met een zakenmagnaat roepen vragen op over de beloofde strijd van president Zelenski tegen corruptie.

De politici die Oekraïne van corruptie willen verlossen, moeten eerst nog op cursus

Het Oekraïense parlement stroomt vol nieuwkomers die erop gebrand zijn corruptie aan te pakken. Er was te weinig tijd om ze door te lichten, maar ze gaan wel op cursus politiek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden